07-11-16

BOEK-BEVLOGEN: ANTON PHILIPP RECLAM

draagbare veldbibliotheek.jpeg

 

Tijdens de dagen dat de boekenbeursberichten voor- en tegenstanders mobiliseren, het volk zich rondom schrijvenden van allerlei gepluimte verzamelt, het boek weer eens even in de dagelijkse discussie betrokken wordt, zeker na de hoofdrol van Nederland-Vlaanderen in de Frankfürter Buchmesse, kwam ik als gelegenheids-antiquair een eerder vreemde aanbieding tegen:

'Tragbare Feldbücherei. Eine Auswahl guter Bücher für Schützengraben und Standquartier aus Reclams Universal-Bibliothek.

We zijn dan in de eerste wereldoorlog en de firma 'Reclam' genoemd naar vader en zoon-uitgever Reclam uit Leipzig, die het boek net zo driftig als de boeken-bevlogenen van nu wilden verspreiden, zagen in de lieden aan het front een dankbaar publiek:
„Man hat ja zum Glück seine Bücher, sonst wäre man so schrecklich alleine“ schreef in 1916 een soldaat in zijn Feldpostbrief aan het Westfront.

Zeitgeschehen_1418.jpg


Bijna tien miljoen boeken ging toen rond aan het Duitse front. Speciale voertuigen, ingericht als bibliotheek, verzorgden de leesstof voor soldaten aan het front als '„Lesestoff zur Verkürzung der unfreiwilligen Wartezeit“ zoals dat op een plakkaat te lezen was.
Waren in de achttiende eeuw en begin 19de de bibliotheken in het leger nog voorbehouden aan  officieren dan ontstonden in de Frans-Duitse oorlog van 1871 de eerste 'Mannschaftsbüchereien', aangemoedigd door keizer Wilhelm II die in 1893 het leesaanbod wilde verbreden en daarvoor geld ter beschikking stelde om in kazernes boeken te verspreiden voor de 'Mannschaften'. Het devies: 'Der Geist schafft Waffen und Sieg!'. Bildung für Alle!

De 'Universal-bibliotheek' van Anton Philipp Reclam was in het jaar van zijn dood, 1896, aangegroeid tot 3000 'Nummern'.
August Bebel prees de uitgeverij: 'Reclams Universal-Bibliothek ist ein Werk, auf das Deutschland stolz sein darf!'
Het was voor de Noor Ibsen de weg om in Duitsland super-populair te worden.

'Noch vor der Uraufführung brachte Reclam 1877 „Die Stützen der Gesellschaft“ heraus. Zehn Jahre später, als das Skandalstück „Gespenster“ in Berlin erstaufgeführt wird, verkaufte Reclam innerhalb kürzester Zeit 60.000 Bändchen. Mit einer Gesamtauflage von über sechs Millionen Exemplaren wurde der subversive Norweger schließlich der erfolgreichste ausländische Dichter der Universal-Bibliothek.' (Zeit Online)

Dante_Alighieri-Das_Neue_Le.jpg


Hedendaagse uitgevers gebruiken hedendaagse technieken om hun boeken te verspreiden: net zoals de toenmalige chocolade- en limonade-automaten gebruikte Reclam in 1912 de eerste boeken-automaat:

'Die Automaten hielten achtzig verschiedene Titel bereit, zwölf davon durch ein Schaufenster sichtbar: „20 Pf. in zwei zehn Pf. Stücken einwerfen! Dann mit beiden seitlichen Griffen die No. über gewähltem Buch einstellen. Dann Ring langsam ganz herausziehen bis das Buch fällt!“ Beinahe zweitausend dieser Apparate, von einem Team Reclam-Monteure ständig gewartet, waren schließlich in Betrieb, in Bahnhofshallen, Kursälen, Passagen, Cafés, Restaurants und sogar auf den großen Amerikadampfern der Hapag Loyd. Und wo „das Volk“ ist: in Kasernen, Lesehallen, in den Vorhallen der Theater und Schulen. '

Zelfs 'ruimte-besparende' rekken voor hun uitgaven propageerden zij,  'Reclams Raumwunder', en voor de Duitsers in de tropische streken vijftig deeltjes in een voor vochtigheid beschutte, insektenwerende blikken doos. En zoals aangetoond hun 'Tragbare Feldbücherei' die de lezer tot in de dood begeleidde. Tja.

Bundesarchiv_Bild_102-06449,_Leipzig,_Geschäftshaus_des_Reclam-Verlages.jpg


De geschiedenis van 'Reclam' is meer dan de moeite waard als je weet dat zij na de oorlog in 1919 als de glorievolle tijden voorbij zijn werk uitgeven onder de noemer 'Bücher für staatsbürgerliche Bildung.' Teksten van Ferdinand Lasalle, Friedrich Christoph Dahlmann en Karel Marx.

Hadden ze de eerste wereldoorlog en de inflatiejaren goed doorstaan (een boekje kostte toen 330 miljard Papiermark) bij de opkomst van de nazi's krijgen ze het moeilijk.

'Bereits in den ersten Jahren der braunen Diktatur beginnt die innere Zerstörung des Verlags: Jüdische und politisch unerwünschte Autoren werden aus der Universal-Bibliothek entfernt, zuerst Auerbach, Börne, Heine und Lassalle, später alle bedeutenden zeitgenössischen Autoren, von Martin Andersen-Nexö bis Stefan Zweig. ' (Zeit online)

Op 9 januari 1938 schrijft de 'Völkische Beobachter' tevreden: '

'Im allgemeinen kann man doch mit dem großen Aufräumen bei Reclam zufrieden sein; es kommen jetzt Tausende deutscher Leser, vor allem das Volk und die Jugend, nicht mehr so leicht an die durchweg gefährlichen jüdischen Dichter und Schriftsteller heran.'

Ook buitenlandse auteurs Benjamin Franklin, Anatole France en de Poolse Nobelprijswinnaar Sienkiewicz verdwijnen uit de kataloog.
In 1943 en 1944 leggen bombardementen het grote uitgevers- en drukkerij-gebouw (Inselstrasse, Leipzig)  in de as. Wat nog te demonteren was werd door de Russen dan ook gedemonteerd.
Na de oorlog beginnen ze opnieuw al moeten ze dan bijvoorbeeld de 'Rotationsromanen' van Rowohlt als concurrent erkennen. Maar o.a. de gele-rode-oranje-blauwe-groene en magenta-boekjes veroveren nog steeds miljoenen lezers.
Zij blijven de wereldliteratuur trouw en richten zich tot nu vooral op schoolgaanden en studenten met een degelijkheid die zijn gelijke niet kent.

Reclam-Katalog_1902.jpg

catalogus 1902


Innerhalb der Universal-Bibliothek sind die Hefte durch einen Farbcode abgesetzt:
Gelb: Einsprachige Ausgaben in deutscher Sprache, meist mit Anmerkungen und Vorwort oder Nachwort. In dieser Reihe finden sich auch Übersichtswerke beispielsweise zur deutschen Literatur, zur Geschichte oder zur Philosophie.
Rot: Fremdsprachige Ausgaben mit Vokabelhilfe. In Englisch, Französisch, Spanisch, Italienisch, Latein oder Russisch.
Orange: Zweisprachige Ausgaben, Deutsch-Fremdsprache.
Blau: Lektüreschlüssel (für Schüler) und Arbeitstexte, beispielsweise Kurzgeschichten für einen bestimmten Jahrgang.
Grün: Erläuterungen, Interpretationen, Quellentexte.
Magenta: Sachbuch zu den Themenbereichen Politik, Geschichte, Gesellschaft, Naturwissenschaft, Kunst, Musik und Religion.

In 2007 werkten er 133 mensen in de uitgeverij
Te bezoeken: www.reclam.de

Reclam_Universalbibliothekwand.jpg


Meestal onthouden we vooral de boekenverbrandingen als we het over boeken en de Duitse geschiedenis hebben. De man en aanhangers daarvoor verantwoordelijk wisten waarom een 'selectie' nodig was. Elke verbranding of censuur bewijst de kracht van het woord!
Zou je je kunnen voorstellen dat Vlaamse en Nederlandse uitgevers de handen in elkaar sloegen om een gezamelijke 'universal-uitgeverij' te beginnen, eventueel samen met het grote broertje?
Of hebben we alleen koffie en gebak geconsumeerd daar in Frankfürt en slechts voor de eigen schaapjes buitenlandse stalletjes bezocht?
Sven!
Ja, jij.

Boeken voor de loopgraven en posten te velde. Zouden ze ook boeken met de vijand hebben uitgewisseld? Of 'Das neue Leben' van Dante lezen in de hel van het oorlogsgeweld. Of dat het aan beide zijden van het slagveld stil werd. Met een drone zou je nu kunnen zien dat vriend en vijand lezend in de loopgraven de oorlog vergeten was. Wie zijn geschiedenis kent weet beter. Best mogelijk dat boeken op koude nachten voor andere dingen werden gebruikt, of bij hevige buikpijn en...

Voor twintig pfennig een beter mens worden terwijl je vrienden in stukken werden gescheurd.

'„Lesestoff zur Verkürzung der unfreiwilligen Wartezeit“

 

 

886989_m1t1w500q75v45347_SH_200802141115_20080214.JPG

 

18:30 Gepost door indestilte

10-10-16

DE OGEN-BLIKKEN

file72015.jpg

 

Door de winter van het bestaan
ben ik gegaan
-circumdederunt me doloris mortis-
mijn kindertijd aan de hand
-audivi vocem de caelo-
kostbare eeuwige uren in het hoofd
-media vita-
blaffende honden in het letterwoud
-sive vigilem, sive dormiam-
de gouden stilte in het hart
-media vita-
en levend
draag ik
de ogen-blikken
het kostbare zwijgen van de nacht
-peccantem me quotidie-
tot over de rand
van ons korstondig zijn.

(met dank aan Byrd, Tallis, Taverner en Sheppard)

De muziek vind je op 'In the midst of life' Music from the Baldwin Partbooks I  gezongen door Contrapunctus olv Owen Rees, Signum Classics

QQmw9.jpg

00:58 Gepost door indestilte

08-10-16

WOORDEN WEGEN

Helmer_Osslund_-_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg

 

Woorden
wegen
verhinderen vliegen
uitzwermen
verzwaren
het soortelijk gewicht.

traag
trekt de koning baantjes
in zijn hoofd.

leegte
waarin blaadjes
vlinders zijn.

geluidloos
kleuren zij
de grond

een vleugje wind
jaagt hen
door de boomgaard.

je hoort
de tijd
stilstaan.

 

Kasia Polkowska View from Stowe Pinnacle.jpg

11:23 Gepost door indestilte

07-10-16

EINDELOOS OP WEG

125._warsaw_ghetto_boy_canary.jpg

 

Het kind was je
ben je
je verzoent de tijd
bruggetjes
tussen
waren en zijn
om worden
niet te vergeten.

Maar ook de jongen uit het getto
met de kanarie in het kooitje
is gebleven.

1943
op het ogenblik van zijn sterven
mocht ik
beginnen leven
aan de andere kant van de muur
in de buik van een vrouw
die nog steeds mij moeder is
een koude nacht in februari 1944
als entree

Zeventig jaren
muren
afgebroken en weer opgebouwd.

De prins van het gevederte neemt me mee.
Vertel mij waar waar hij woont
daagt hij mij uit.

Voor het schuurtje aan het meer
zit hij
de kanarie op het kooitje

Straks zullen we een kampvuur maken
zegt hij met een donkere stem
en o ja,
de vogel brengt berichten
naar degenen
die op weg zijn

niets en niemand
gaat voorbij.

Vanuit Warchau of Aleppo
zijn we op weg
eindeloos
op weg
naar huis.

Nature___Seasons___Autumn_Autumn_landscape_in_the_Woods_042323_.jpg

09:26 Gepost door indestilte

05-10-16

KIJKT SOMS ZO DOORDRINGEND

b9c829df4cca38b0e6756eeede310d11.jpg

 

Van ieder mens boven de tweeëntwintig
is er een kind
dichtbij of verder steeds
zelden hand in hand
of als een kameraad
de arm om je nek en fluisterwoorden
in je oor.

Kijkt
soms doordringend
in je oude ziel
schudt het hoofd
en zegt:
vergeet dat niet.

Schuift van je schoot
 loopt de bossen in en roept:
wie niet weg is, is gezien!

Wie moet zich verbergen?
Wie is er al zo lang zoek?

Wilde paarden
weten waar hij woont.

 

guido06006.jpg

18:15 Gepost door indestilte

04-10-16

BIJNA ZEVENTIG JAAR

guido08008.jpg

 

Kippen scharrelden onder bomen
een krullen-jongetje midden de gevederden
strooide eten, voerde ook gesprekken
keek toen naar mij

 -bijna zeventig jaren
smolten
bij dit ogen-blik-

Ik kom, zei ik
liep de ijle morgen in
en zag alleen de kippen
hoorde ze klagen
zoals kippen spreken
als ze mensen zien.

Zoek niet te ver, zei de koning.
Jullie hebben veel te vertellen.

 

Yoshida_Hiroshi-No_Series-Autumn_in_a_Japanese_Village-00041591-080928-F12.jpg

10:07 Gepost door indestilte

03-10-16

VERHALEN KREGEN WE

chagall herfst in het dorp.jpg

 

Verhalen
kregen we:
de geboorte en het sterven
uitgesproken heimwee
in woorden over gisteren
aarzelende angsten
bij wat morgen kon gebeuren.
Soms ook muziek
terwijl we de ziel
van appelen uit een vorige herfst
dronken.

Bang van reuzen en dwergen
zongen we
de monsters dood
terwijl de nacht
ons mateloos omarmde.

Met lege korven
de hoofden vol verhalen
wisselden wij van bewustzijn
in een milde slaap.

In de kruinen van de appelaars
speelden muzikanten
de sterren aan de hemel

dachten we.

 

autumn-in-the-abstract-rene-crystal.jpg

15:53 Gepost door indestilte

AF-WEZIG

7999345-Apple-trees-in-an-orchard-with-red-apples-ready-for-harvest-Stock-Photo.jpg

 

Niet alleen het huis
maar ook het zelf
kan onbereikbaar zijn.
Weg ben je van je wezen.
Af-wezig.
Een weeskind.
Straten en treinen
zijn met weeskinderen bevolkt,
zei de koning.

De morgen trok zijn eerste strepen
aan de horizon.
We zouden de appelen in manden
naar de dorpen brengen.

Denis_DEN089.jpg

00:05 Gepost door indestilte

29-09-16

OOIT NOG THUIS VERTROKKEN

ElementsUsuelsL30X30.jpeg

 

‘Ooit nog thuis vertrokken
en nooit meer thuis gekomen.’

Zo beschreef hij
de afwezigen.

Het kleinste land,
want namen zijn maar enkele letters lang.

Het boek
blijft leeg.

Zijn verzameling leegte
vult hij
met de gloed
van hun verlangen.

Morgen kom je thuis
of overmorgen dan?

Hij wijst waar ze mochten huizen
-het mooiste werkwoord uit zijn oude hoofd.-

Op de flanken van de bergen
tot diep in het woud
in het dal langs de rivier
eindelijk thuis.

Wie hen verwacht
weet hen te vinden.

‘Ooit nog thuis vertrokken
en nooit meer thuis gekomen.’

De koning
besprenkelt zich
met sterrenlicht
honderdduizend jaar op weg.

 

438 - George Henry - Round the Mulberry Bush v.2_1.jpg

23:12 Gepost door indestilte

28-09-16

HOOG IN ZIJN KRUIN

OldAppleTrees.jpg

 

Oud kind, zegt hij,
nu trillen de luchten als muziek.

Hij ziet mij niet, maar weet
dat ik de kromming van zijn letters mag zijn
het voorzichtig met woorden openscheuren
van zijn kleine koninkrijk.

Oud kind, de leegte
mag je niet afschrikken.
Het schooltje kan branden,
maar wil je de bomen
de seizoenen gunnen?
Aan de oostkant groeit de oudste appelaar.
Hoog in zijn kruin zie je wie uit de bossen komt.

Op een morgen
zal ik hun namen roepen.
Verbaasd houden ze halt.
Hij heeft ons gezien, zullen ze zeggen.
Laten we ons haasten.

 

height-mountains-slopes-pasture-cloudy-sky-storm-clouds-sheep-bad-weather-green-1920x1080.jpg

18:34 Gepost door indestilte

TUSSEN DOEN EN GEBEUREN

breathtaking-landscapes-16-wallpapers-cabin-retreat-in-autumn-nordlark-wooden-cabin-on-lake-in-autumn-2.jpg

 

Tussen doen
en gebeuren
zegt hij
de namen
zoals je verre landen bereist in je hoofd.

Naar gebrande koffie geurt de regen
in de boomgaard.
Uit de bergen rolt de zotte wind
en duwt de luchten open.

Wilde paarden grazen voor het schoolgebouw.

 

388814e663c0d37c484099813d341320.jpg

15:40 Gepost door indestilte

27-09-16

LEEST ZICHZEF DE LES

f00f2fdfb7578159665cf1835bff4b4c.jpg

Schuilt hij bij nacht
nu de dagen korten
in het verlaten schooltje
waar hij zichzelf de les leest.

Voetstappen
hoort hij naderen in zijn hoofd
maar de deuropening
blijft met doofheid dichtgegoten.

Waarom
laat zich nimmer duwen in
daarom.

Vlaggetjes klepperen
in de noorderwind.

Zonder verweer
laten de bomen los.
Rijpe appelen
in het natte gras.

Apple_orchard_2_jpg_resized.jpg

17:02 Gepost door indestilte

26-09-16

NIEMAND

appletree.jpg

Niemand neemt er plaats in
hier
Eén stoeltje staat er
daar
waar de koning bij het eerste licht
de namen noemt.

Niemand zegt er zachtjes ‘ja’
of onhandig ‘hier’
of een behulpzaam ‘daar’.

Niemands naam komt in het lege boek.
Bij de witte maan
zwijgen zelfs de bergen.
De koning slaapt onder de bomen
in het dal.

Een boomgaard heeft hij nog
en een leeg schooltje
waar op zevenenzeventig vlaggetjes
namen staan geschreven.

Nu het herfst wordt, hoor je ze wapperen.
De koning droomt.
Ook de zwaluwen zijn vertrokken.

old-school.jpg

11:07 Gepost door indestilte

24-09-16

MAAK VAN DE NACHT EEN VLAGGETJE

Mayerson__The_Abduction_of_Ganymede_(Rescued_from_the_Eagles_Nest)_(email)__2006__oil_on_linen__48.5_x_61_in._123.19_x_154.94_cm.jpg

Maak van de nacht

een vlaggetje

en zwaai

als de koning der afwezigen

voorbijkomt.

Dag oud kind,

zegt de vorst van het kleinste land

waar de maan

over de bergen van gisteren rolt

zonder pijn te doen.

Dag koning,

zegt de jongen zacht.

Het beetje wind

dat ik maak

mag je koortsig hart verkoelen.

Maak van de nacht een vlaggetje.

3470401046.jpg

(piano sonate nr 13 in b flat major kv 333 andante cantabile van w.a.mozart)

17:37 Gepost door indestilte

02-09-16

BRIEVEN AAN JOZEF: BEELD EN WOORD (3)

well-family-wish1-master675.jpg

 

Toen een Amerikaanse lerares, Kyle Schwartz begon les te geven in de derde graad van een lagere school in Denver wilde ze haar leerlingen beter leren kennen. 

Ze vroeg hen de zin: I wish my teacher knew (ik wou dat mijn lerares wist dat...) af te maken.

Toen ik het artikel las in de New York Times van 31 augustus vond ik dat een prachtig voorbeeld van de 'taligheid' waarover ik het in mijn vroegere brieven had.

Via hun zinnetje kwam zij te weten dat eindtermen, leerplannen, enz. best even konden wachten. De vaak onthutsende antwoorden gingen uiteraard viraal.

well-family-wish2-master675.jpg

well-family-wish5-master675.jpg

well-family-wish6-master675.jpg

well-family-wish7-master675-v2.jpg

 

well-family-wishkid-master675.jpg

 

Een mooi voorstel bij het begin van dit schooljaar?

Probeer maar eens.

 

5800433190_89172f13a8_b.jpg

12:47 Gepost door indestilte

30-08-16

BRIEVEN AAN JOZEF: BEELD EN WOORD (2)

(foto Julian Stratenschulte-DPA Unwetter)

unwetter.jpg

 

Net voor het onweer
is het angstwekkend
stil.

 

Natuurlijk is de vrome stilte in de tuin mij lief, Jozef. De stilte waarin het bier wordt gebrouwen in Westmalle, met de geduldige ziel naar het licht dat via de scheuren in ons wezen zijn weg vindt. (met dank aan Rumi en Cohen)
Ook de woestijn of de straten ’s nachts in deze provinciestad terwijl ik dit schrijf stralen harde of zachte stilte uit. Het huis waarin het kind eindelijk de slaap vindt of de vrede van de bijna honderdjarige vader, beiden in het soelaas van het bewusteloze. Als jongen wandelde ik graag ’s nachts.  Luisteren naar de bewustelozen. Of je hun dromen kon horen?
Het bewusteloze waarin onze dappere hersenen de plooien niet meer moeten gladstrijken (of juist wel?) maar toch verder werken en ons met droomgestalten bedenken. Stel je voor dat ze ons al eeuwen voorhouden: dit dromen, mens, is de werkelijke werkelijkheid.

Ik weet dat jouw wereld-verbonden ziel het geraas van beelden en woorden kan missen.  Maar mijn liefde voor het woord, de onuitgesproken woorden waarmee we onze angsten voor diezelfde wereld en ook de hoop kunnen vormgeven vanuit onze schamele eigenheid, ligt in dezelfde betrokken lijn. Onze woorden mogen niet verstillen.
Ik heb het idee dat het gekwetter aan de buitenkant en de pogingen tot ‘forse’ woorden aan de politieke binnenkant ons verlammen. Je uit-spreken is in deze tijden niet meer vanzelf-sprekend.

Natuurlijk bedoel ik hiermee het bekend maken van je opgedane bevindingen en niet het gekwaak in de weinig sociale media-vijvers. Tijd voor een canon:

 



‘Neem mij in de hand,
‘k zal in ’t kort verklaren
wat mij hier in ’t land
al is wedervaren.’

 

silence.jpg

De welige wildgroei uit de zestiger-zeventiger jaren biedt te weinig humus waarin op een vanzelfsprekende manier het gedurfde kan bezinken. Beweert men.
Het neo-liberalisme in samenklank met de opeeenvolgende monetaire crisissen zag in deze wildere tijden de oorzaak voor alle kwaad, de wortel van al wat mis ging,  misgaat en zal mislukken.
Met dezelfde ijver waarin tijdens de dertiger jaren van de vorige eeuw de decadente twintiger-jaren aan de schandpaal moesten, met 1929 als triestig hoogtepunt, hoor je nu dezelfde roep naar zekerheid waarin vals heimwee en opgeklopt straatlawaai niet dadelijk een klimaat vormen om hart en ziel te openen.
Een Dutroux-affaire en de recente vluchtelingen-crisis hebben nog een extra verlammende uitwerking die de menselijke zoektocht naar persoonlijk evenwicht -lees ‘geluk’- ten zeerste bemoeilijken.
We praten in deze tijden graag in slogans.  Een beetje zin voor geschiedenis zou ons moeten behoeden voor onomkeerbare processen waarin de dictatuur (iemand moet het doen!) het persoonlijk woord de nek omwringt en een suizende stilte op het terrein achterblijft, angst het proces voltrekt: stilte in ons aller-zielen.  De stilte voor het onweer.

 

inauguratie_269519a.jpg


Lezend over de nieuwe bevindingen in het hersenonderzoek leerde ik dat de munt-eenheid van onze geest het creëren van ‘voorstellingen’ is.  We zijn in staat onszelf en onze omgeving voor te stellen, deze voorstellingen te manipuleren en erover na te denken. (Antonio Damasio: ‘Het zelf wordt zich bewust’.)
We kunnen objecten oproepen uit de grote voorraadschuren van ons geheugen en daarmee het onbekende van de toekomst vorm geven, stabiliteit verschaffen.
Over de ‘gevoelens van emotie’ (de term is ook van Damasio) moet ik zeker een aparte brief schrijven want daarin ligt een nog grotere mogelijkheid die naar mijn aanvoelen niet of helemaal verkeerd gebruikt wordt.

Ons denken, hoe vreemd ook, speelt zich af met ‘woorden’.  Ga maar eens na wat je nu aan’t denken bent.  Als je dat zelfs voor je zelf wilt uitdrukken dan moet je dat doen in woorden, eigen aan je taal, opvoeding, opleiding enz.
Het is ook niet voor niets dat in grote religieuze en sacrale gebeurtenissen het woord zo belangrijk is.  Het bezweert, is zelfs bij God, of is zelfs helemaal mens geworden.
Het hanteren van woorden zal in belangrijke mate je zelfbeeld bepalen. Ook van onuitgesproken woorden of woorden die je in het dialogeren met jezelf gebruikt.
In een school-opleding die het vooral voor ‘wetenschap’ heeft zou men moeten beseffen dat het hanteren bijvoorbeeld van analogieën in het talige denken een noodzaak voor concepten over onzelf en de wereld is.
(Douglas R. Hofstadter en Emmanuel Sander, Analogie, De kern van ons denken, Atlas Contact, 55 euro (!))


Jouw woord is de enige weg naar de ware demos-kratos.  Een volk ‘zonder eigen woorden’ is klaar voor de dictatuur.
Het talige vergroten bij kinderen en dit op allerlei manieren, liefst zo dicht mogelijk bij zijn/haar wereld is basis voor wetenschap, kunst en een goed, dus gelukkig leven.
Het ‘gehoord’ worden is dan de volgende stap. Daar is dan ook veiligheid en dus moed voor nodig. Spreek (schrijf, teken, roep, zing) je uit. Ik weet het. ‘Ze weten je vlug wonen,’ zei iemand uit een nabij land me. Laten we dan met twee, drie, tien, honderd,één miljoen zijn om ons te blijven uit-spreken.  Boven het gerommel van het onweer.

 

joy-brown-small-sitter.jpg

17:47 Gepost door indestilte

27-08-16

BRIEVEN AAN JOZEF: BEELD EN WOORD (1)

293-alle-woorden-klein-iets-mooier.png

 

Om je toch even te duiden voor de verdwaalde lezer, de mooiste lezers(essen) die er zijn, ik heb het niet over de voedstervader met die naam, al is de geschiedenis van Jezus' kinder- en schooljaren nog dichtbij, maar anderzijds is elke naam een omen (een voorteken) zoals gezegd in het latijnse spreekwoord en zal de voedstervader nabijer zijn dan de kostwinner-met-dienst of degene die het bij de drievuldigheid voor het zeggen schijnt te hebben. Waarin dat omen schuilt mag de verdwaalde vermoeden of raden, al zal aandachtige lectuur hem of haar wel bijlichten in het duister waarin deze zin zijn leven leidt.

(twee keer 'al zal' duidt op het voortdurend corrigeren van de gedachtengang, ik zou beter wat meer Coetzee lezen die de gave van het sobere woord heeft uitgebouwd.)

Je stuurde mij een verwijzing naar de beeldsonetten van Ted van Lieshout, een uiteraard bekende naam in mijn oud heelalletje. (we hebben elkaar lang geleden - de televisie was net uitgevonden dacht ik toen ik het spelletje onderging- in 10 voor taal ontmoet  in Hilversum waar Robert Long de mooie en zalvende voorganger was.) Een creatief mens is Ted, duidelijk aanwezig en lekker Hollands ongegeneerd opdringerig springt hij bijna uit zijn blog (dat nog niet zijn blog blijkt te zijn) maar dat wordt ruimschoots gecorrigeerd door de teksten die je na lang zoeken  ook nog ergens anders aantreft, zoals die 'beeldsonetten' waarin voorwerpen de woorden vervangen. Het zijn leuke vondsten en je kunt zelf ook de slag, een belangrijke pedagogische eigenschap blijkbaar als je in die sector bedrijvig bent.
'Rond vierkant vierkant rond' wil zelfs een cursus poëzie zijn, reikt bouwstenen aan om vanuit de gekende vormen zelf aan de slag te gaan. (daar zijn we weer)

 

TedvanLieshout-Vakantiesonn.jpg


En ja, het is leuk, zoals spelletjes leuk zijn, het is 'aardig' zoals grapjes aardig zijn, maar het mist nu net die kern waarover het in poëzie moet gaan: hoe jij als kind of ouderling, kortom als mens tegen de wereld botst en wat jij en jij alleen daarbij 'gewaar' wordt en hoe jij dat onder jouw woorden brengt hoe primitief die ook mogen zijn, of voor wonderkinderen hoe je al op vroege leeftijd kunt lullen en lallen maar hopelijk niet te vroeg in voorgeschreven vormen of illustere vondsten maar in de taal die vanuit jouw hart, kopje, en verder niet genoemde onderdelen komt.
Van Lieshout geeft daar zelf een mooi voorbeeld van in 'Hij slaapt'.




Hij slaapt

Hij slaapt, deze vader. Ik leer hem kennen om
de sterkste en de beste heen. Zo stil en hulpeloos
op de bank, moegedaan, laatvermoeid, moegelaaid.

Zijn duim waar die gebleven was tussen
de bladzijden van het boek dat hij las. Welke regel
heeft te zwaar aan zijn wimpers gehangen?

Dat ik om hem heen sluip en de lampen uitdoe
is bescherming; de vijand heet beweging en geluid.
ik kus hem niet. Ik leg geen deken over hem heen.

Ik zorg zolang voor hem. Ik zit op een stoel,
kijk naar hem, houd de wacht, houd van hem.
Stil. Hij is van mij. Deze lieve kleine vader slaapt.



Natuurlijk, er zijn de vondsten zoals de regel die te zwaar aan zijn wimpers heeft gehangen, maar in het centrum van de tekst staat de machteloosheid, het niet kunnen benoemen van de gevoelens die hem bekruipen bij het zien van zijn slapende vader en die beetje bij beetje vorm krijgen in aarzelende woorden, in pogingen om de beschouwing de bovenhand te laten halen.
Daar komt liefst geen rond vierkant vierkant rond bij kijken.
Je zou dus met kinderen woorden kunnen verzamelen die opborrelen in bepaalde beleefde (vécu, pas poli!) situaties en daarin beginnen schrappen, aanvullen, luisterend naar je zelfste zelf. Ik herinner me het associerend denken en direkt opschrijven van wat je voor je geest ziet als vertrekpunt. Niet nadenken, onmiddellijk opschrijven.  Wat je niet kunt schrijven mag je ook vlug tekenen. Durf hebben ze wel, maar ook de veiligheid om je mogen uiten is nodig.

Wellicht is leren waar-nemen, tot en met in je eigenste zelf, belangrijker dan 'het spelletje' waarmee blijkbaar elke pedagogische activiteit moet gecamoufleerd worden.
Ik denk dat het spelen in mijn oudere ik heel andere vormen heeft aangenomen: de vreugde van het weglaten, het over-denken waarin ook de herhaling besloten ligt.

worth-label.jpg


Het zeggen en of schrijven van het woord, Jozef. Het woord. Niet te vervangen door een beeld, al zal het beeld zijn eigen betovering meebrengen, echter zonder een excuse te zijn om het woord niet te moeten uitdrukken.
We leven in tijden waarin het beeld heerst, de vorm vaak belangrijker dan de inhoud blijkt te zijn en het woord een beetje bevend in het hoekje staat te zwijgen.



Zo groots
de lucht

een mus
zie je dadelijk.



Vanuit een klein venstertje gezien, deze gewaarwording, zonder vleugels op dat moment. Gekooid.
Hazel, zestien,  zou daar mooie beelden bij kunnen maken, ze is een fotogravin pur sang maar ze zou ook begrijpen dat het woord hier onvervangbaar is. Ze loopt nu rond in New York, het oog in de hand.

Nu zijn we terug bij de schooljaren van Jezus waarin de cijfers gedanst worden. Zo ver is het nog niet. Je bezit magie en geduld genoeg om die dans te vertalen naar Kempische mogelijkheden. En of het dan rond vierkant vierkant rond is, de werkelijkheid rond de betovering mag je best woordeloos maken al wacht het blad geduldig tot ook daar het wonder begint.
Het plezier van de beeldsonetten, de grappige aanzetten en plotse vondsten, laat iedereen ze gebruiken in plaats van een dode les over 'de poezie' die naar later bleek geen kat was maar een trema nodig had om poëzie te worden.
Maar heb het woord ook lief, het ongekamde woord of het gestileerde jonkertje, het zuchtende of kwetterende, het trage of ricocherende woord, vluchtig uit de mond of met oude krullen geschreven. Er was eens.
In de stilte waarin ik leef hoor ik de woorden zonder ze te zien.

En beste kinderen, stel jezelf voor, maar je mag slechts drie woorden gebruiken.
Denk tien minuten na, schrijf er vijftig op en hou er drie over die het meest bij jou passen.
Wij raden dan waarom.
En jijzelf ouderling?
Ikzelf ga erover nadenken. Je hoort nog van mij, Jozef. Ik probeer een brave ouderling te zijn.

 

alphabet_0.jpg

00:16 Gepost door indestilte

16-08-16

BRIEVEN AAN CECILIA: DE KINDER- EN SCHOOLJAREN VAN JEZUS

Caspar_Goodrich_-_John_Singer_Sargent.jpg

 

Lieve Cecilia,

Het onontkoombare van een verjaardag tast het feestelijk gehalte van zo'n dag niet aan. Integendeel. Het streepje extra op de spreekwoordelijke kerfstok mag dan ook al een aanzienlijke rij voorafgaan, toch verwijst het weer naar de eens nog maagdelijke toestand ervan, de streepjesloze, toen jij met luide stem je verschijnen op deze wereldbol aankondigde en het vervolgens 365 dagen zou duren voor het eerste streepje verscheen.
Ik weet het, wij ergeren ons aan het aantal dat steeds toeneemt en waarvan de toename ons meer dan lief zichtbaar wordt.

Troostenden onder ons verwijzen naar de opgedane wijsheid, hebben het over de niet lijfelijk gerelateerde jeugdigheid en de opluchting van het niet meer moeten terwijl ze over het  'mogen' wijselijk zwijgen.

In zijn boeken 'De kinderjaren van Jezus' en 'De schooldagen van Jezus ' van nobelprijswinnaar J.M. Coetzee gaat het ook voortdurend over 'getallen'.

Om de verbinding met onze 'vorige' levens te maken, vorige levens die we als volwassenen helemaal vergeten zijn, is er volgens een van de personages uit het boek, een mogelijkheid om via transcendentale woorden waarvan uno, duo, tres (het verhaal speelt zich in Spanje af) de voornaamste zijn, de verbinding te maken met de grote onderliggende beweging van het universum of, zoals wij het liever noemen, de dans van het universum. Om de getallen te laten neerdalen  van waar ze verblijven, om te zorgen dat ze zich manifesteren in ons midden, ze gestalte te geven, verlaten we ons op de dans. (82)

cms_retina.full_cover.jpg


Coetzee is een meesterlijke verteller. Zijn hoofdpersonages, een man, Simon, en een jongen, David die op het einde van de schooldagen zeven wordt, hebben geen verleden meer. Ze hebben elkaar op een boot ontmoet. Een boot op weg naar een ander leven. De man treedt op als verteller. Het kind dat niet het zijne is zal hij bij gebrek aan ouders begeleiden, ervoor zorgen dat het een moeder krijgt en ervoor verantwoordelijk blijven zo lang dat nodig blijkt.
Het feit dat je geen 'vorig' leven moet meezeulen maakt het schijnbaar makkelijk om het nieuwe leven vorm te geven al botst de 'bezorgdheid' van de oudere voortdurend met de nog magische wereld van de jongen die zich niet makkelijk neerlegt bij wat zou horen of niet van tel zou zijn.

Recensenten putten zich uit om analogieën met bestaande bijbelfiguren en gebeurtenissen bloot te leggen maar wat mij zo aantrok in beide boeken was net de onafhankelijkheid, het wegkomen met allerlei theorieën omdat ze door een meester-verteller worden gebracht, en ja hij is al 75. Zijn verhaal stoelt op dezelfde onzekere emoties die ons bevangen als we het over essenties hebben en we dan uiteraard bij het sacrale en het magische belanden. Het  einde van het tweede boek overigens, ik wil je de inhoud niet verklappen, is nog het meest hilarische en zou je het als lezer nooit kunnen indenken bij het begin van beide boeken. En bij leven en Coetzee's welzijn kan een derde boek niet uitblijven.

Natuurlijk herken ik de uitgangspunten: zouden we niet beter de kinderen getallen laten dansen in plaats van hen te vroeg op te zadelen met de utiliteit ervan. Als ik zie hoe zelfs in de kleuterscholen testen en 'oefeningen voor later' het halen op de magie van het verhaal en de beweging dan begrijp ik best dat het resultaat van dat 'beste' onderwijs van Europa menselijk gezien niet veel vreugde en vrede heeft bijgebracht.

'Alsof de aarde haar neerwaartse kracht heeft verloren lijkt de jongen al zijn lichaamsgewicht af te werpen, zuiver licht te worden.  De logica van de dans ontgaat hem volledig, maar hij weet dat wat zich voor hem afspeelt buitengewoon is; en uit die stilte die neerdaalt in de aula maakt hij op dat de mensen uit Estrella het ook buitengewoon vinden.
De getallen zijn integraal en geslachtsloos, zei Anna Magdalena; hun manieren van liefhebben en zich vereningen gaan ons begrip te boven.  Daarom kunnen ze alleen door de geslachtsloze wezens omlaag worden geroepen.  Nou, het wezen dat voor hen danst is kind noch man, jongen noch meisje; hij zou zelfs zeggen lichaam noch geest.  Met zijn ogen dicht, zijn mond open, in vervoering, zweeft David met zoveel vloeiende gratie door de passen dat de tijd stil blijft staan. Te geboeid om zelfs maar te ademen fluistert hij, Simon, bij zichzelf: denk hieraan! Als je in de toekomst ooit in de verleiding komt aan hem te twijfelen, denk hier dan aan!
(297)

Terwijl ik de tekst overschreef bekroop mij toch lichtelijk weer het gevoel van 'la pureté dangereuse', de eeuwige Rousseau die zijn kop opsteekt, zeker in deze tijden van twijfel en onzekerheid.  De zuivere geesten horen in mijn wereld thuis bij waspoeders en ontsmettingsmiddelen.  Ik heb het voor onze onzuiverheid, onze tweespalt, en daar staat geen leeftijd op, wel groeiende zelfkennis en de daarmee verbonden verantwoordelijkheid.
Onafgezien daarvan geloof ik wel in onze overgave, ons benaderen van het mysterieuze en het sacrale in onszelf en de anderen.

Mijn briefje voor je verjaardag, lieve Cecilia zetten we persoonlijk verder als je weer in het land bent en de herfst de schoonheid van het verdwijnen tentoonspreidt, noodzakelijk voor de volgende  lente. De boeken liggen hier voor jou klaar.

(De kinderjaren van Jezus en de schooldagen van Jezus zijn uitgegeven bij Cossee in A'dam. De schooldagen was de eerste vertaling van het werk. )

472660425.jpg

13:07 Gepost door indestilte

07-08-16

A POSTCARD FROM RIO-JOSEPH BRODSKY-

olympic-flag-christ-the-redeemer-rio-de-janeiro-Reuters-640x480.jpg

 

A POSTCARD FROM RIO

for Hans Christoph Bush

 

Come to Rio, oh come to Rio,

grow a beard and change your bio.

Here the rich get richer, the poor get poorer,

here each old man is a Sturmbannführer.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

there is no other city with such a brio.

There are phones made by Simens, there even Jews

drive around like crazy in VW’s.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

here Urania rules, and no trace of Clio.

Buildings ape Corbusier, a beehive-cum-waffle;

but this time you won’t blame it on the Luftwaffe.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

here the junta indulges in onomatopoeia

on the subject of freedom, while birds in flight

use of course both wings, but both wings are right.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

Here every bird sings “O sole mio”

So do fish wen they’re caught, so our northern geese

do in winter here, in Portuguese.

 

Come to Rio, oh come to Rio.

If you come in duo, you will leave as trio.

If you come alone, you will leave with zero

in your thoughts as worthy as a cruzeiro.

 

JOSEPH BRODSKY

930_g.jpg

Joseph Brodsky: „Der sterbliche Dichter. Über Literatur, Liebschaften und Langeweile“. Essays. Aus dem Amerikanischen von Sylvia List. Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 2000. 320 S., br., 12,90 €.

 

Wil ik me even in jouw gezelschap veiliger voelen, goede Joseph
want de wereld raast
o sole mio
roept in de Filipijnen een gekozen president die moordend orde denkt te scheppen
o sole mio
roept in Iran de beul die net zo’n twintig jongens en een atoomgeleerde heeft opgehangen,
allemaal terroristen weet je wel en hou je mond want we vechten toch samen tegen IS,
o sole mio
roepen de militairen in Thailand, kijk burgers wie voor rust en orde is
neemt best de (onze) nieuwe grondwet au sérieux
o sole mio
zingen de rechters die hun zittingszaaltje schilderen
terwijl de moeders hun jongens naar de hel mogen sturen,
sorry, een procedurefoutje weet je wel
o sole mio

en deze nacht hebben een drietal jeugdigen volgens de buren
de bloemen van onze vensterbanken op straat gegooid

ze waren nochthans prachtig wit en hielden hun mond,

de bloemen.

des_temps_compos_s_.jpg

 

16:49 Gepost door indestilte

03-07-16

YVES BONNEFOY VOOR ALTIJD 93

4962337_6_8c45_france-paris-2001-portrait-d-yves-bonnefoy_325403f1a021021c234ae4a4e2a0bb2b.jpg

Sur un éros de bronze

 

Tu vieillissais dans les plis
De la grisaille divine.
Qui est venu, d' une lampe.
Empourprer ton horizon nu ?

L'enfant sans hâte ni bruit
T'a découvert une route. —
Ce n'est pas que l'antique nuit
En toi ne s'angoisse plus.

Le même enfant volant bas
Dans la ténèbre des voûtes
A saisi ce cœur et l'emporte
Dans le feuillage inconnu.

 

a285a77db5f2a52ee6c4c67f85e3700d.jpg

01:24 Gepost door indestilte

02-07-16

GEOFFREY HILL 84 VOOR ALTIJD

geoffreyhill_2762675b.jpg

 

 

 Ovid in the Third Reich

non peccat, quaecumque potest peccasse negare,
solaque famosam culpa professa facit.

Amores, III, xiv

I love my work and my children. God   
Is distant, difficult. Things happen.   
Too near the ancient troughs of blood   
Innocence is no earthly weapon.
 
I have learned one thing: not to look down
So much upon the damned. They, in their sphere,   
Harmonize strangely with the divine
Love. I, in mine, celebrate the love-choir.
 
Geoffrey Hill, “Ovid in the Third Reich” from New and Collected Poems, 1952-1992. Copyright © 1994 by Geoffrey Hill. Used with the permission of Houghton Mifflin Company. All rights reserved.
 

100 views of the drowning world_d.jpg

10:55 Gepost door indestilte

17-06-16

NARCISSUS

800px-Narcissus-Caravaggio_(1594-96)_edited.jpg

Ach, zei Narcissus,
het feit dat ik geen minnaars wil
ligt aan de lat die ik hoog leg,
het zou immers storm lopen
mocht ik al degenen die mijn schoonheid
hongerig maken hier vermelden
terwijl ik meer verlang,
diepte bijvoorbeeld, aandacht voor mijn zielenleed.

Wie zou met mijn gestalte niet mensenschuw worden,
Weten dat mijn aanblik jongens en meisjes laat verbleken,
dat ik schoonheid met een hoofdletter vertegenwoordig
en ik de onschuld dronk met melk uit de moederborst.

Zij was een nimf, mama Leriope, en vader heerste
als een god over elke rivier en was in elke haven thuis.
Waarom mij mengen onder morrend volk,
mij meten met hun luid geschreeuw op elke zomerweide?

Ik heb het voor de groene stilte waarin dieren het leven
met woordeloze eenvoud vieren en bloemen zich geen
vragen stellen noch de loop der sterren iemand zorgen baart
terwijl ik op eenzame hoogte volkomenheid presenteer.

En ja, van goede huize was juffrouw Echo en lief dat wel,
maar soms helpt onverschilligheid beter dan een knikje
of een handtekening, maakt een rug duidelijker dan een glimlach
dat ik het hogere ben toegewijd, gehijg niet bij schoonheid hoort.

De hoofdrol in een tragedie of een uitstap naar onbetreden streken
beloofde zij, ze wilde zelfs mijn Attisch gratis corrigeren en liet
bij een gekende toondichter een moderne elegie componeren,
elke avond uitgevoerd door het puikje van een opera-huis.

carla van de puttelaar1998_1_20.jpg



Hooghartig was ik niet,maar bij zoveel zieligheid past kijken
naar een andere kant dan vanwaar zij nog slechts de laatste woorden
kon herhalen van elke menselijke zin en dit geluid het enige bleek
dat van haar overbleef, sindsdien ter nagedachtenis ‘echo’ genoemd.

De nimfenclub  nam het voor haar op en deed bij Afrodite haar verhaal.
Ik was de macho doof voor het gezucht van verliefde zielen.
Kan ik nu donder en bliksem verwachten of een aanstormende rivier,
Word ik weldra met een lans doorboord of krijg ik gif als nagerecht?


Integendeel, het laatste restje wolken verdampte snel en
ik begon te geloven dat deze ega van een stevige godensmid
mij net als Ares op het aambeeld van haar vurige liefde wilde:
al ben ik Ganymedes niet, ik ben een jongen die best van wanten weet.

Geen zuchtje wind, alleen het rimpelloze vijver-oppervlak,
een mooie plek, nog door geen mensenvoet betreden naar ik meen.
Laat me mijn lippen vochtig maken,een glans van  waterparels
verhevigt wellicht haar verlangen om mij intens en lang te kussen.

O…

Narcissus-and-Echo-960x463.jpg



En zie hoe hij zich verlangend buigt over de rimpelloze waterspiegel,
hoe hij, naar het listig plan van de godin, verliefd wordt op de jongen
in de diepte van het heldere water en hij bezeten door zijn eigen beeld
hem kussen wil, maar bij ’t rimpelen van de vijver hem niet vinden kan
en wacht tot hij weer zichtbaar is en dan opnieuw hem doet verdwijnen,
wel honderd, neen meer dan duizend maal  en elke dag opnieuw van
bij het eerste licht tot de sterren en de maan hem uitgeput verlossen.

Is liefde soms verwoestend, eigenwaan verscheurt de ziel, verbrandt
de laatste restjes hoop. De enge cirkels rond het eigen ik verlammen
vlug het hart en wie het overleeft wil dat anderen  oorzaak van dit
lijden zijn: wie alleen leegte kent, denkt dat iedereen uit leegte handelt.

Dictators allerhande en moederskinderen weten wat ik bedoel.
Blijf er ver vandaan.

 

the-beautiful-narcissus-honore-daumier.jpg

15:36 Gepost door indestilte

10-06-16

LETTERS

BrianDettmer-Book-Sculpting-4-498x747.jpg

 

Ook letters,
liefjes uit de molen
waar gedachtengraan gemalen wordt
liegen:

los van leven
tot vonissen
boute uitspraken
en vrolijke kreten
verbrijzeld
tot
wat wij woordeloos wisten en
nu in linnen zakken boekweit heet.

Uit de duizendknoop-familie
en gluten-vrij
zelfs in het kussen voor het slapeloze hoofd
boert hiervan de burgermaag
geheel naar voorschrift: veilig en gezond.

Letters
horen in de soep, meneer.

Avec-des-lettres-des-mots-a21175000.jpg

00:12 Gepost door indestilte

01-05-16

ZONDAGS MOMENT: LICHT

P5010014.jpg

 


Je dacht dat de zuiderse tengels van el niño de eerste maanden van het jaar hadden omgetoverd tot een intro naar het zoele van een magische lente waarin de dagen zich als mooie mensen zouden uitrekken in een overdaad aan vroeg groen en verse ontluikende bloemen. Eens echter februari zijn korte staart had ingetrokken draaide de aardse adem naar noord-oost en bleef daar tot op deze eerste mei geblokkeerd, strooide overvloedig licht op de ongeduldige seringen die zich nu in bevend paars gekleed  afvragen waarom de merels desondanks elke tuin met hun prachtig geroep blijven versieren.

 

P5010017.jpg
Maar kijk. De varens, mijn oude uitwaaierende gedachten, ontrollen zich. Ze weten dat er de volgende zondag stemmen in de tuinen zullen hangen, keuvelende geluiden van winterkinderen die hun verhalen vertellen waarin de woorden ‘eindelijk’, en ‘ge zoudt denken dat’ weerklinken waardoor de maandag minder grijnzend om de hoek van de nieuwe week komt kijken.

Onze engel-zonder-naam bekijkt het glimlachend. Hij is de tijd ontstegen, woont hier sinds jaren en zingt geluidloos over het licht dat zich steeds weer door de donkere tijden boort.
Echte engelen hebben een mysterieuze glimlach. Hij strekt zijn armpjes voor zich uit, en het lijkt alsof hij met een onzichtbare smartphone een selfie wil maken.

1.jpg


Maar dat is een vergissing.  Engelen hebben geen zelfbevestiging nodig. Hun aanwezigheid heeft een hoog tussen-hemel-en-aarde-gehalte. Hij meet de maat. Kijk maar. Hij meet onze maat maar verlangt niet dadelijk een hemels resultaat. Ook het ‘dicht-bij-de-grond’ is hem niet vreemd.  Zijn innerlijke voorraad licht weet dat de eenvoudige lieden die bij nacht in de velden lagen de eerste waren om de geboorte van een goddelijke kind te vernemen.

Ja, de nachten in de velden waar we wakker liggen van de schaapjes die maar niet op het droge willen inslapen. We hebben vaak samen in de nachten van ons kort bestaan naar de hemel geloerd waar alleen het lichtje van het internationaal ruimtestation voorbijtrekt.

P5010018b.jpg

 
Wat doet een schaapje op het droge, vraagt onze engel. Een echt schaap staat met zijn vier poten in het malse natte gras. Vang het licht in een mooie fles uit je antiek-winkel, kijk hoe het op zondag 1 mei 2016 overvloedig gratis en voor niets de koude dag vulde en nu, rond half vijf nog geen goesting heeft om achter de horizon weg te kruipen.
Voilà, onbekende lezer: hier is dat licht, een scheutje licht van wat er in het einderloze schuilt. Ja, einder-loos.
Vanwaar we komen en waarin we weer oplossen.
Hij blijft glimlachen, onze houten engel met de glazen-ogen.

3.jpg

 

 

16:37 Gepost door indestilte

28-04-16

VOORZICHTIGE OMSCHRIJVINGEN VAN EEN TRAGE AANWEZIGHEID (5)

 

the-art-science-company-valuations.jpg

 

De filoloog Giambattista Vico (1668-1744) werd voor meerdere filosofische karren gespannen, maar Cassirer zet hem als een der eersten voor een constructieve organisatie van de geesteswetenschappen.

‘Al bij hem vinden we het idee dat deze organisatie zich tegenover de logica van de wiskunde en de mathematische natuurwetenschap volstrekt zelfstandig zou moeten opstellen, en op eigen kenmerkende grondslagen moet berusten.’ (121)

Zowel de wetenschap waarin de ruimtelijke wereld , onderwerp van de geometrie, als de wereld van het lichaam, onderwerp van de fysica, berusten net als de geschiedenis op algemeen geldige principes die in het wezen van de menselijke geest hun grond vinden.
Zoals de geometrie niet alleen de wereld van de afmetingen beschouwt maar daaruit elementen construeert en voortbrengt, zo is dezelfde vooruitgang in de wereld van de geest niet alleen mogelijk maar zelfs noodzakelijk.

Je zou kunnen zeggen dat in de wereld van de geschiedenis er meer concrete realiteit en waarheid aanwezig is omdat de ordening van de mensenwereld vergeleken met de punten en lijnen meer realiteitswaarde heeft, dixit Cassirer al kan aan die stelling onmiddellijk getwijfeld worden zoals dat hoort in een goed filosofisch betoog.

ancient-hunter.png


Daarmee is de taak van de algemene logica van de geesteswetenschappen bepaald, gelijkwaardig aan die van de wiskunde en de natuurwetenschap.
In de filosofie zien we die stelling werkelijkheid worden na Kant, in de speculatieve systemen van Fichte, Schelling en Hegel.
Vooral Hegels fenomenologie en logica omvatten een sluitend en fundamenteel ontwerp van de concrete totaliteit van het geestelijk leven in de volheid van zijn vele verschijningsvormen.
Echter.
De inhoud van de hegeliaanse logica was onlosmakelijk verbonden met haar vorm, namelijk die van de dialectische methode.  Laat je deze vorm achterwege dan viel het geheel van de problemen, samengehouden door de eenheid van een metafysisch principe weer uiteen in een veelvoud aan afzonderlijke, louter methodologische vragen.
Want het was met name de methodologie van de geschiedeniswetenschap die zich van die van de wiskunde en de mathematische natuurwetenschap probeerde los te maken om een eigen plaats te veroveren. (122)
Je moest de logica van de geschiedeniswetenschap afbakenen door middel van de ‘idiografische’ methode ten opzichte van de ‘nomothetische’ methode van de natuurwetenschappen.

(idiografische:  idios= eigen, graphein= schrijven: studie van het gedrag dat het individu uniek maakt, tegenover nomos= wet: studie van groepen om algemene conclusies te trekken)
Het eerste moet je dus bij de alfawetenschappen gebruiken -geschiedenis en etnografie-, het tweede bij de bèta-wetenschappen om wetmatigheden te ontdekken)

2410087E00000578-2874373-All_of_the_images_are_painted_by_hand_but_are_inspired_by_micros-a-14_1418649699238.jpg


Cassirer noemt dit methodologisch onderscheid waardevol op zichzelf maar …het was een grove overschatting te geloven dat hiermee het eigenlijke fundament voor de opbouw van geestes- en cultuurwetenschappen zou zijn gevonden.
De reflectie op de vorm en de eigenheid van de historische kennis zegt namelijk op zich niets over de inhoud van deze kennis. (122)

Wil je die bepalen moet je vanuit die vorm van de historische kennis teruggaan naar de inhoud en het wezen van datgene  wat in de historische ontwikkeling optreedt.
(iedere geschiedenis heeft als concrete geschiedenis een bepaald subject: de geschiedenis van de staat, van het recht, de godsdienst, enz.)

52a5d15180eda.jpg


‘Deze constructies vallen echter niet geheel samen met de loutere uiterlijkheid van hun verschillende historische verschijningsvormen, maar openbaren in deze uiterlijkheid een innerlijk geestelijk principe.  De taal en de religie, de kunst en de mythe, bezitten elk een zelfstandige, van andere geestelijke vormen duidelijk onderscheiden structuur - ze zijn elk een eigen ‘modaliteit’ van het geestelijk begripsvermogen en de geestelijke vorming.’ (123)
De logica van de geschiedenis kan geen overzicht over het geheel van deze modaliteiten geven, over datgene wat het wezen van elk van hen uitmaakt en ze van het wezen van anderen onderscheidt.
‘Deze behoort namelijk, hoezeer zij zich ook onderscheidt van de logica van de mathematische natuurwetenschap, in principe nog steeds tot dezelfde dimensie van het denken.  Ze beweegt zich volstrekt binnen één enkele modaliteit, namelijk die van het kennen.’

Je komt daarmee steeds weer uit op de uitspraak van Descartes: de kennis op zich, de ‘humana sapientia’ is, ongeacht op hoeveel voorwerpen ze zich ook richt, toch altijd één en dezelfde en ontvangt van de verscheidenheid der dingen niet veel meer onderscheid dan het licht van de zon dat wordt weerkaatst door de verschillende objecten die het verlicht.

Nu kun je je afvragen of door die uitbreiding de logica niet haar vaststaande, traditionele begrip en eenduidige bepaling van dat begrip prijsgeeft.
Kan er op een andere manier dan in de overdrachtelijke zin, anders dan door middel van een metafoor, worden gesproken over een logica van de niet wetenschappelijke formaties?

Een dergelijke uitbreiding van het begrip logica, zegt Cassirer is niet alleen toegestaan maar het is de traditie zelf die meerdere zelfstandige aanzetten hiertoe biedt.
‘Zelfs de term ‘logica’ geeft aan dat reflectie op de vorm van het kennen van oorsprong nauw verweven is met de reflectie op de vorm van de taal.


En in onze tijd zal niemand nog het ideaal van de filosofische grammatica nieuw leven willen inblazen in die zin dat men de wetten van de taal simpelweg zou willen afleiden en deducren van die van het denken en concluderen.
Het idee van een ‘grammaire générale et raisonnée’ dat wetenschappers in de zeventiende en de achttiende eeuw steeds boeide lijkt nu door de historische en psychologische benadering  van de taal voorgoed voorbij te zijn. (124)

Maar dan komen er vragen.
‘Het lijkt lastiger een verband aan te wijzen tussen de logische en de eshetische wetmatigheden: want in de kunst verschijnt een structuur namelijk als een werkelijkheid sui generis, die alleen vanuit zijn eigen vormgevingsprincipe kan worden begrepen.

De rangorde? Wat denk je van de naam ‘gnoseologia inferior’, kenleer van de ‘lage vermogens van de ziel’? Een term uit de achttiende eeuw.
De logica van de verbeeldingskracht zal het tot in de 21ste eeuw moeten afleggen tegen de ‘lichtelijke’ overschatting van het geroemde geïsoleerde wetenschappelijk denken in onze schoolse opleidingen.
Een mythe? Laten we die vraag onbeantwoord en ons concentreren op de eigenheid waaruit de logica van de fantasie in het filosofische denken zijn intrede zou gedaan hebben. 

esp-street-stone-arte-antiguo-hipster-2.jpg

18:25 Gepost door indestilte

23-04-16

VOORZICHTIGE OMSCHRIJVINGEN VAN EEN TRAGE AANWEZIGHEID (4)

street-chalk-art-optical-illusion-6.jpg

 

Herlees je de zin waarmee een van de weinige opstellen in het Nederlands vertaald van Ernst Cassirer (1874-1945) opent:
‘De logica is zich pas bewust geworden van haar eigenlijke filosofische taak en haar systematische vorm doordat ze zich gelijktijdig ontwikkelde met het wetenschappelijk denken en zich hierop oriënteerde.’
dan vermoed je dat de probleemstelling al in de bewering vervlochten is:

‘Pas aan de hand van de bijzondere problemen die de methodiek van de afzonderlijke wetenschappen stelde, realiseerde ze zich haar algemene en alomvattende problemen.’

Bestond de wederzijdse realtie al sinds de grondlegging van de wetenschappelijke filosofie in de ideeënleer van Plato met in die platoonse dialectiek wat wij tegenwoordig ‘logica’ noemen, dan merk je dat ze geen eigen naam heeft en inhoudelijk nog nauw samenhangt met de methodeleer van de afzonderlijke wetenschappen.
De uitdrukking ‘logon didonai’ waarop alle filosofie is gericht is het begripsmatige ‘verantwoording’ afleggen en betreft evenzeer de inhoud van de kennis als de zuivere vorm ervan.
Cassirer geeft als voorbeeld  de geometrie in de Meno.


‘Deze ontdekking van de analytische methode van de geometrie legde de basis voor de algemene analyse van logische gevolgtrekkingen en beslissingen zoals we die terugvinden in de analytische werken van Aristoteles.’

opptest61.jpg


De eigenlijke dialectische kunst van het onderscheiden en verbinden is nog geen duidelijk zelfstandige logische techniek.
‘De leer van het logische begrip, van zijn klassen en soorten, toont eerder verwantschap met het probleem van de systematische classificatie in de beschrijvende natuurwertenschappen.’ (120)


Al onderscheiden de logische vormen zich scherp van de natuurlijke vormen, toch zijn ze niet onmiddellijk te kennen.
In deze versie van het probleem blijft bij Plato de grondtendens van de socratische leer van de begripsvorming, het principe van de socratische ‘inductie’, werkzaam.

‘En ook  de moderne logica (geschreven in 1926) is in die zin een logica van wetenschappelijke kennis gebleven, en wel in het bijzonder een logica van de wiskunde en de mathematische natuurwetenschappen.’
Nicolaas Cusamus (1401-1464), nog helemaal in beslag genomen door de problemen van de middeleeuwe scholastiek stelde echter:
‘Nihil certi habemus in nostra scientia nisi nostra mathematica’
en daarmee de basis legt voor een nieuwere vorm van filosoferen omdat hij tegenover de scholastiek een nieuw ideaal plaatst van ‘exactheid’, van praecisio van de kennis.

Volg je dan de ontwikkelingsgang in het licht (ja zelfs het ‘helderste licht’ schrijft Cassirer!) van de historische en systematische kennis tot bij Descartes, Leibniz en Kant dan blijft er niet veel ruimte  voor een andere conclusie dan dat de logica als logica van de zuiverste kennis niets anders kan zijn dan de logica van de mathematische natuurwetenschap.
En die conclusie vormt  de de kern en betekenis van een nieuwe filosofische methode waarvoor Kant de basis heeft gelegd: ‘de transcendentale methode’.
Voilà.
En zelfs de ontwikkeling die de wiskunde en de theoretische fysica sinds Kant heeft doorgemaakt lijkt deze samenhang niet alleen te bevestigen, maar zelfs vanuit een nieuwe invalshoek te versterken.

‘De expansie van de niet-euclidische geometrie, de veranderde definitie van de begrippen ruimte en tijd en de onderlinge verhouding daartussen die het gevolg was van de relativiteitstheorie, grijpt diep in de vormgeving van de algemene kenleer in en heeft deze voor een groot aantal nieuwe en vruchtbare taken gesteld.’ (121)

Maar op filosofische kousenvoeten schuift Cassirer de volgende zin onder zoveel stelligheid:
‘Veel complexer is van het begin af aan de verhouding tussen de logica als algemene ‘wetenschapsleer’ en het systeem van de ‘geesteswetenschappen’.
Laten we die volgende stap moedig zetten in een volgende bijlage. We zijn in bijzonder goed gezelschap.

 

ShadowProjection-large.jpg

 

13:51 Gepost door indestilte

20-04-16

VOORZICHTIGE OMSCHRIJVINGEN VAN EEN TRAGE AANWEZIGHEID (3)

homeboaboa-envsrcboawebsitesite_mediabig-julie.jpg

Het zou een manier van associërend denken kunnen zijn:  je brengt elementen samen die op het eerste gezicht zelfstandig genoeg betekenis hebben om op zichzelf af te zijn, maar die verwijzend en zelfs samengebracht wegen openen die je eigen denken en invoelen uitdagen, en je de moed geven uit je ‘comfort-zone’ te komen zonder in eindeloze en onvruchtbare interpretaties te vervallen.

Meestal is ons ‘verzamelen’ van elementen gebonden aan te vaste uitgangspunten (illustraties) en worden onderdelen alleen maar bewijzen voor het uitgangspunt dat op die manier zijn avontuurlijkheid verliest.
In de lagere school moesten wij voortdurend ‘prentjes’ verzamelen bij de lesonderwerpen, een educatieve poging van de overigens bekwame broeders van liefde om hun onderwijs ‘aanschouwelijk’ te maken.
Je zou dus ook moeten investeren in ‘beschouwend’ onderwijs, dat naast het ‘aandachtige’ aspect het bespiegelende, overdenkende en overwegende element aanbrengt.

Is het uitgangspunt: ‘wat denk jij over dit onderwerp’ al een stap in die richting, de vraag ‘denk-jij?’ is wellicht belangrijker.  Het ontwikkelen van de veelvuldige denkkracht van een groepje mensen zou zich niet tot het verwerken van leerstof mogen beperken waaraan vaak ten onrechte het denkvermogen wordt afgemeten. Een klas bestaat uit een aantal verschillende ‘zelven’ die op hun manier zich van de werkelijkheid bewust zijn en van nieuwe werkelijkheden bewust kunnen worden.
De leerstof-school vergeet dat het ‘zelf’ als ‘zelfproces’ een noodzakelijke voorwaarde tot bewustzijn is. Ontleed je dat proces dan kun je dat proces langs twee gezichtspunten bekijken.  

contrast-of-object-1930.jpg


‘Het ene is het gezichtspunt van een waarnemer die een dynamisch object taxeert: het dynamisch object dat bestaat uit bepaalde werkingen van een geest, bepaalde kenmerken van gedrag en een bepaalde levensgeschiedenis.  Het andere gezichtspunt is persoonlijk en heeft een beperkte reikwijdte. Het is het gezichtspunt van het zelf als kenner, het proces dat een richtpunt geeft aan onze ervartingen en ons uiteindelijk over die ervaringen laat nadenken.’
(Antonio Damasio, Het zelf wordt zich bewust, Hersenen, bewustzijn, ik, p20)

En nog belangrijker:
‘-wat het de geest mogelijk maakt te weten dat zulke domeinen -lichaam, geest, heden en verleden en al het andere- bestaan en toebehoren aan hun mentale eigenaars, is dat de waarneming van elk van deze dingen emoties en gevoelens wekt en dat gevoelens op hun beurt scheiding aanbrengen tussen de inhouden die tot het zelf behoren en de inhouden die dat niet doen. Vanuit mijn perspectief werken zulke gevoelens als stempels.  Zij zijn de op emotie gebaseerde signalen die ik somatische stempels noem.  Wanneer inhouden die tot het zelf behoren zich in de stroom van het bewustzijn voordoen, wordt er een stempel op gezet dat zich in de bewustzijnsstroom voegt als voorstelling, naast de voorstelling die daartoe aanleiding heeft gegeven.  Deze gevoelens brengen een onderscheid aan tussen zelf en niet-zelf. Ze zijn, in een notendop, gevoelens van kennen.’ (p21-22)

Het denken is dus een erg lichamelijke bezigheid door het unieke feit dat onze hersenen steeds in contact blijven met dat lichaam waardoor wij voorstellingen kunnen maken van onze eigen lichamelijkheid en haar gevolgen.   

the-woman-and-the-child-1922.jpg


‘Vanwege deze merkwaardige ordening kan de representatie van de wereld buiten het lichaam slechts de hersenen binnenkomen via het lichaam zelf, namelijk via de oppervlakte ervan.Het lichaam en de omringende omgeving zijn met elkaar in interactie en de veranderingen in het lichaam die door de interactie worden veroorzaakt, worden in de hersenen in kaart gebracht.  Het is zeker waar dat de geest via de hersenen van de buitenwereld op de hoogte wordt gesteld, maar het is even waar dat de hersenen slechts via het lichaam kunnen worden geïnformeerd.’ (p112)

Ik vermeld deze kenmerken rondom ‘gevoelens’ en ‘lichamelijkheid’ die de hedendaagse neurologie wetenschappelijk probeert te duiden om de plaats van beide componenten te beklemtonen in de vorming van het zelf dat zich bewust wordt.
Vaak zijn het de grote afwezigen in onze leerprocessen of wat dat daarvoor moet doorgaan.
De oude tegenstelling tussen geest en lijf blijkt hardnekkiger te zijn dan wat we nu wetenschappelijk kunnen duiden net zoals gevoelens nog steeds aan het denken worden ondergeschikt waar ze in feite bij de oorzaken ervan horen.
En dan wordt het tijd om naar filosoof Ernst Cassirer te gaan luisteren:

‘De logica is zich pas bewust geworden van haar eigenlijke filosofische taak en haar systematische vorm doordat ze zich gelijktijdig ontwikkelde met het wetenschappelijk denken en zich hierop gelijktijdig steeds oriënteerde.’

En zo begint een opstel van deze wijze man waarin de begripsvormen van het mythische en het symbolische denken worden onderzocht.
Hebben we uit angst voor de lange nacht voor en na onze dag van de roos Gabriël en Hermes opgeroepen of speelt de mythe een wezenlijke rol in het begrijpen van de hedendaagse mens?

mohikanen.jpeg

12:24 Gepost door indestilte

17-04-16

ZONDAGS MOMENT: ROZEN UIT ADONIS' TUINEN (FERNANDO PESSOA)

XVM64e0413e-ffbe-11e4-a526-407458b54e5a-805x453.jpg

 De rozen uit Adonis’ tuinen,
De vluchtigen, bemin ik, Lydia, rozen
Wiens dag van ontluiken
Hun dag van sterven is:

Eeuwig is het licht voor hen,
Al bij zonsopgang geboren, verwelken zij
Voor Apollo’ s wagen
Zijn zichtbare weg gereden heeft.

Maken wij zo ons leven tot een dag,
Onwetend, Lydia, uit vrije wil,
Dat er nacht is vòòr en na
Het beetje dat wij duren.

 (11.7.1914)
Ricardo Reis (Fernando Pessoa) Oden.

As rosas amo dos jardins de Adònis,
Essas volucres amo, Lidia, rosas,
           Que em o dia em que nascem,
           Em esse dia morrem.

A luz para elas é eterna, porque
Nascem nascido jà o sol, e acabam
            Antes que Apolo deixe
            O seu curso visivel.

Assim façamos nossa vida um dia,
Inscientes, Lidia, voluntariamente
            Que hà noite antes e apos
            O pouco que duramos.

 

39b27ad71b775bcfea2110eda32baaa3.jpg

(Berthe Morisot (1840-1895), Enfant dans le jardin des roses)

18:20 Gepost door indestilte

15-04-16

VOORZICHTIGE OMSCHRIJVINGEN VAN EEN TRAGE AANWEZIGHEID (2)

2115558133_00cc1ebe42_z.jpg

In 'het grote geheugen' dat ons door tijd en ruimte verbindt blijkt de bode van de god(en) op diverse plaatsen te verschijnen. Springen we dus naar het oude Griekenland en laat ik Hermes zelf aan het woord.

Arcadië, zei je. Waar mijn moeder Maia, dochter van Atlas,  en alvader Zeus grensoverschrijdend gedrag in praktijk brachten: of hoe een oppergod, grenzeloos van nature en een frele bergnimf, letterlijk op de hoogte, voor de juiste mengeling zorgden waaruit ik ben geboren in een grot aldaar. Hermes die nu uit je pen gekropen komt, of  uit de juiste verbinding van toetsen en tellen op het computerscherm verschijnt.

Let op, nauwelijks enkele uren oud maakte ik een schildpad koud en bespande ik zijn schild met schapendarmen wat later ‘een lier’ zou heten. Na het musiceren ging ik op pad, pikte ik Apollo’s runderen en legde mij weer als onschuldig wicht in mijn wieg.
Neen, uedele zei ik toen hij een bekentenis uit mijn peutermond wilde horen.  Een stel runderen is hier wel vertrokken -ik had de beesten achteruit lopend naar mijn schuilplaats gedreven, de sporen liepen dus weg van mijn grot- en…
Een luid geloei onderbrak mijn verhaal.
O, is dat een meevallertje meneer Apollo, ze zijn op hun stappen teruggekeerd. Ik ben blijkbaar goed gezelschap, zeg nu zelf.

Veel drukte om niets. Mijn moeder getuigde in gezelschap van pa Zeus dat ik nooit tot zo’n wandaad in staat zou zijn, dat de dieren waarschijnlijk uit eigen beweging de grot met mijn goddelijk gezelschap hadden opgezocht maar het mocht niet baten. Tot ik hun geruzie overstemde met de fijnste klanken uit de pas ontworpen lier en Apollo door mijn spel betoverd, tranen met tuiten plengde.
Ik schonk hem na dit optreden als zoenoffer mijn instrument en hij, nog meer ontroerd, mij zijn vriendschap aanbood en daarbij als bewijs van zijn goede wil mij zijn kerykeion gaf, een met slangen omwonden staf.

Wie kunst en slimmigheid weet te mixen mag op belangstelling van mooie vrouwen rekenen. Zoek zelf maar uit wie Pan’s moeder is. Dat ik met Aphrodite zoete broodjes bakte kan een andere zoon, mijn lieve Hermaphroditus, getuigen die van dubbele kunne is om het beschaafd te zeggen.
Zelf was ik vaak in Zeus’ dienst die mij het kind toevertrouwde dat hij bij Callisto had verwekt en toen een ander liefje van de alvader, Semele, door vlammen werd verteerd, nam ik haar kind Heracles en probeerde het aan Hera’s borst te leggen want ieder die haar melk dronk werd onsterfelijk. Het joch beet echter in haar borst en de melk spoot door de lucht waardoor de melkweg is ontstaan.

Tussen mensen en goden bemiddel ik graag, ik de ‘psychopompos’, de zielengids die de gestorven ziel naar de onderwereld brengt. Patroon van de koopjes, handige prater maar raak ik je aan met mijn herautstaf dan droom je wat nog nooit is gedroomd.
Mijn gevleugelde sandalen (talaria) brengen mij als boodschapper snel naar god en mens. Tussendoor weid ik de kuddes en lees ik de toekomst uit de vlucht van vogels. In mijn vrije tijd bescherm ik de sport en haar beoefenaars.
Ik ben een woensdag-kind, de vierde dag van de week is aan mij gewijd.

264322971-zoom_prd_3s.jpg

00:13 Gepost door indestilte

13-04-16

VOORZICHTIGE OMSCHRIJVINGEN VAN EEN TRAGE AANWEZIGHEID (1)

 

3x2_68_13_GT_M_ARCHANGEL-GABRIEL_03.jpg

Telkens als jij opduikt, Gabriël, valt het woord angst.
Je probeert bij het begin van je aanwezigheid ons gerust te stellen met de uitdrukking: ’Vrees(t) niet.’
Ik probeer het beter te omschrijven want wellicht is dus vrees inderdaad  een beter woord, vrees voor het onbekende, het totaal andere.
Ik heb je in ‘Anderland’ heel vriendelijk als een soort lijfwacht getekend maar ‘Anderland’ is dan ook een kinderboek.  
Een boodschapper die iemand angst aanjaagt -ik zie in een flits mensen weglopen voor de postbode- daar kun je geen kant mee uit. Echter: het nieuws dat je brengt kan zo onbegrijpelijk zijn dat enige vlucht ervoor best te begrijpen is. Soms denk ik dat jij ‘besef’ bijbrengt. Vraag me niet welk ‘besef’ -mijn ervaring met jou beperkt zich tot het oproepen van je wezen-, de onmacht van een oude schrijver- ik citeer maar de bronnen van mensen die naar men beweert met jouw wezen in contact zouden geweest zijn.

De kortsluiting die jouw komst veroorzaakt past beter bij de omschrijving die achter het werkwoord ‘overweldigen’ schuilgaat.
Overweldigen niet in de agressieve zin, in de aanvallende betekenis, maar gewoon door je aanwezigheid: je wezen is zo groot, of beter ‘diep’ dat het net daardoor ons als totaal vreemd overkomt.  Je hebt al de dimensies in je aanwezigheid, de tijd, de beweging, de aantrekkingskracht. Aanwezigheid.

unknown-artist-st-gabriel-the-archangel-mid-12th-century-duomo-di-cefalc3b9-cefalc3b9-province-of-palermo-sicilian-autonomous-region-italy.jpg


Dat heeft niets met ons begrip ‘omvang’ te maken in de materiële betekenis dan, want de schoonheid van een grasveldje, de magerte van een dun berkenboompje is tot vormen van dit ‘overweldigen’ in staat.
Je zou het bij het ‘numineuze’ kunnen klasseren, maar daar zal de neurowetenschap best een verklaring voor hebben. Er zijn genoeg neurotransmitters in onze hersenen aanwezig om allerlei numineuze of hoog verheven stemmingen te creëeren naast  emoties die diepe dalen en peilloze afgronden met zich meebrengen.

Toch wordt jouw wezen in verband gebracht met het meest kwetsbare: het ongeboren of pas geboren leven. Ook de materniteit waarin ik zelfstandig schepsel werd, droeg jouw naam.
Het gleufje tussen de neus en de lippen van de baby wordt wel eens het straatje van Gabriël genoemd. Je zou er de baby aanraken om hem het stilzwijgen over het heilige op te leggen. Op aarde zal hij alleen het mysterie kunnen vermoeden, het bevechten of het in het beste geval ondergaan zoals de droge aarde regen verwelkomt. Ik heb als kind al graag naar regen geluisterd. Maar let wel, het mysterieuze kan best in een wiskundige formule schuilen. Het moet een (voor mij ongekende) zaligheid zijn te ervaren hoe de abstractie van het materiële inzicht over het wordende en verglijdende kan bijbrengen. Nergens zijn grenzen zo mooi als in de wiskunde vermoed ik.
Geef me de tijd om je te benaderen en zie mijn schroom als het besef dat mijn armoede in jouw naam geborgen is. Dat is al wat.

marc eemans.jpeg

01:22 Gepost door indestilte

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende