16-01-17

DE (ON)ZICHTBAARHEID VAN DE 'ANDERE' WERELD

DP344571.jpg

 

Ze onmoetten elkaar kort nadat ze beiden wisten zwanger te zijn. Maria en haar nicht Elisabeth.
Maria droeg Jezus in haar schoot, Elisabeth de toekomstige Johannes de Doper.
Deze uitbeelding van het verhaal komt uit een Dominicaans klooster in Katharinathal in de streek van het Bodenmeer (Konstanzmeer) van het hedendaagse Zwitserland. Toegeschreven aan Meester Heinrich van Konstanz, ca 1300.
De beeldjes zijn ongeveer 60 cmhoog. (59.1 x 30.2 x 18.4)

DP344572.jpg


Uit notenhout gesneden met de originele beschildering en verguldsel nog helemaal intact, hebben beide figuren een met een kristal-bedekte opening waardoor het beeld van hun kinderen te zien was.
Deze afbeelding van de visitatie (het bezoek) inbegrepen de beelden van de nog ongeboren Jezus en Johannes is met een zekere regelmaat  terug te vinden in de Duits sprekende landen.
Maria plaatst teder haar hand op Elisabeth’s schouder terwijl haar nicht haar arm naar haar borst brengt als een referentie naar haar verklaring: ‘Wie ben ik, dat de moeder van de Heer mij zou bezoeken??’ (Lukas 1:43) Tekst die als inscriptie op het beeld te vinden is: VNDE HOC MICHI VI VENIAT MAT(ER)
Deze ontmoeting is te bewonderen in het Metropolitan Museum in New York, gallery 304.

 

DP266473.jpg



Een verwant beeld is een ‘Schrijn van de Maagd’, zelfde datum, afkomstig uit de Rijn-vallei in Duitsland, zelfde tijd, circa 1300.
Dit devotie-schrijn bevestigt het christelijk geloof in het wonder van de incarnatie waardoor God een menselijk lichaam en een menselijke natuur aannam, en daarmee  het menselijke en het goddelijke verenigt.
Gesloten is het een beeldje van de tronende Maagd Maria die haar kind voedt.  Geopend is het de representatie van de heilige Drievuldigheid.
(Alleen God de Vader heeft de tijd overleefd, de figuren van Christus en duif die de heilige Geest moet voorstellen zijn verloren gegaan.)
Op de vleugels zijn scènes van de Geboorte aangebracht. Eveneens te zien in het Met.

 

DP266472.jpg


Dit zijn zowat de technische details, geschiedenis, materiaal, context.
Het raadsel echter begint bij de ervaring, de emotie.
De brug tussen deze wereld en de onze is circa  700 jaar lang.
Je kunt de schoonheid niet afschuiven op de ongewilde primitievere vormgeving waarin zij de bijbelverhalen verbeelden. Hun authenciteit overstijgt wat wij ‘ beperking’ noemen.
Juist door de essentie weer te geven, meestal vanuit een ervaren geloof in wat zij verbeelden, verdwijnt het onnodige.

De twee vrouwen zijn (edele) vrouwen van hun tijd maar net de vormgeving verhindert dat wij in dat tijdsbeeld blijven hangen en wel de geschiedkundige en verhalende kenmerken begrijpen maar blind voor het wonder zouden zijn dat zij proberen weer te geven: een verre god uit het oude testament neemt de gestalte aan van een kind via het lichaam van een vrouw. Dichterbij de mens is nauwelijks denkbaar.
Ook als niet gelovige kun je door dit mysterie ontroerd worden: de bijna naïeve opvatting dat een opperwezen een kind wil zijn, niet door plotseling uit een bloem of een ster te verschijnen maar via de niet altijd makkelijke menselijke weg.
Vanuit de menselijke verlangens bekeken een poging die het rationele nooit kon maken net zoals muziek allerlei andere vormen van voelen en denken mogelijk maakt.
Ik denk dat daar de opening ligt: niet verklaren maar leren ‘aanschouwen’ om dat oude mooie woord te gebruiken.

 

DP266392.jpg

 

18:14 Gepost door indestilte

11-01-17

DE (ON)ZICHTBAARHEID VAN DE ALLEDAAGSE WERELD

(na het lezen  van ‘handleiding voor een wisselvallig leven, een bijlage bij de Standaard van 7 januari)

 

reyers_04.jpg

 

Het is mooi:  een jaar beginnen zonder goede raad maar met verhalen vanuit het mensenleven. Ook psychiater Dirk is een mooi en goed mens, dat staat buiten kijf. De mensen die zich rondom hem bewegen zijn dus meestal ook mooie, goede en vast interessante mensen, zoals blijkt, of al vaak is gebleken.
Het gaat dus meer om ‘de soort’, of beter nog: het ontbreken van variëteit.  De mensen die hun zegje krijgen zijn wel opgevoede, kunstzinnige en welstellende mensen.

Het zijn mensen uit dezelfde sociale vijver zoals ze vaak worden opgevoerd bij laatavond-programma’s waar meestal uit dezelfde vijver wordt gevist wegens de spraakzaamheid, de bekendheid of het engagement.  Soms mogen ook de vrienden, de kinderen, kleinkinderen of vrienden van de vrienden komen vertellen waarmee ze zich onledig houden of wat hen tot bepaalde daden drijft.

 

100-stks-Mini-HO-Schaal-1-100-Painted-Model-Mensen-Mix-Painted-Model-Train-Park-Street.jpg

 


Sinds de VRT met ‘merken’ werkt (Radio-1, Radio-2, Clara, 1, Canvas en vele anderen) wordt het publiek ook sociaal-economisch benaderd: van de meerwaarde-zoeker tot de vrolijke tiener, van de vlotte ketnetter tot de meestal oude Clara-aanhanger, het merk bepaalt in zijn doelstellingen benadering en programmatie.
Niets mis mee, ik wil graag in mijn belangstellingspunten verstandig worden aangesproken al blijf ik mij aan de Clara-morgenden ergeren waar ik in feite ‘de ochtend’ bij Radio-1 zou willen volgen maar dan zonder hun muziekkeuze, en er zijn best nog voorbeelden te vinden van een deugddoende mix.
De isolatie die je met ‘merken’ bewerkstelligt zou je nog kunnen oplossen door bij de verschillende merken items uit andere merken in te voeren maar dan vanuit de klant van dat merk.

Voorbeelden:
Radio-2 heeft altijd met succes klassieke muziekjes gedraaid in Funiculi Funicula waarvan de sporen op graag gekochte cd’s achterblijven.  Dezelfde muziek als bij Clara maar een andere presentatie-stijl zodat de klant van dat merk zich net zo goed bediend voelt.

Het dagelijks leven van een treinmachnist, een straat-soldaat, een beginnend ondernemer, enz zou in een goed gemonteerde documentaire best in Canvas kunnen vertoond worden al wens ik de ellenlange documentaires over de Belgische fotografie vooral bij de monteur zien belanden want ook voor een meerwaarde-zoeker is verveling een slechte gids.

Luister je naar Studio Brussel dan is het best mogelijk dat een aardig initiatief van Ketnet aandacht krijgt in de stijl van Studio Brussel of een bejaard muzikanten-echtpaar Mozart vertolkt bij de grootste familie van radio-2.

Nu zijn de leeftijden bijna in reservaten opgesloten, met uitzondering van de +60-tiger die je alleen nog terugvindt bij ‘Iedereen beroemd’ en wel eens op radio-2.  Presentatoren ouder dan 45 blijken ook niet of bijna niet te bestaan. En al doet Thomas aardige dingen zoals hij pas bewees met de geboorte van zoon Otto, ‘alleen Elvis’ zou wat meer diepgang kunnen, krijgen mocht er nu en dan een mens, vrouw of man of beiden van wat oudere leeftijd de gasten bevragen.

 

17.jpeg

 Het programma ‘Spoed 24/7’ UZ Leuven opgenomen bij de spoedafdeling van UZ-Leuven is een van de weinige programma’s waarbij zowel alle leeftijdsgroepen als sociale klassen verschijnen.
Je kijkt niet alleen naar de toewijding van de verzorgenden, maar je leeft mee met het leven van de kleinsten tot de bijna helemaal uitgerangeerden en dat in diverse situaties die van gevallen in de douche tot ernstig hartfalen kunnen gaan. Je komt in contact met de families, de vrienden, of je vraagt je af hoe iemand met zware epilepsie alleen door het leven moet. Het is goed gemonteerd, afwisselend, de klanten verschijnen ook nog even in hun ‘genezen’ status en het overlijden van een van de opgenomen patiënten haalt zelfs de kranten.
Het zou zijn plaats in alle merken kunnen vinden, een verdienste waarvoor ik, naast de uitstekende montage, mijn oude hoed licht. Goed zo jongens van 100.000 Volt!

 

a534b52a-694a-11e6-94b1-00163edf843f.jpg

 Natuurlijk kun je bij het tonen van ‘de alledaagsen’ waarbij ik mezelf reken in de ‘echo-val’ trappen.  De medemens is makkelijk tot dingen en uitspraken te verleiden die hem wel eens zuur kunnen opbreken. Een goed eikpunt is dat degene die onderwerp was zonder enige gêne de dag daarop zijn boodschappen moeten kunnen doen.
Ook moet de maker niet bedolven worden onder het opname-matriaal zodat een authentiek gesprekje vrijwel onmogelijk wordt en de gast alleen dient om de variëteit van het menselijk ras te beklemtonen.
Ik bedoel: de verscheidenheid tonen is geen gemakkelijke opgave. Het vraagt veel voorbereiding, eindeloze montage en een flinke ploeg medewerkers. Je hoort de producers zuchten. Geld!

Toch is de aanwezigheid van allerlei mensen een bijdrage voor een goede democratie.  Nu hoor je de artistieken of wat daarvoor doorgaat, de deskundigen of.., de uitslovers, de politici of..aan het woord en zijn ze aanwezig in het beeld, terwijl de meerderheid nog steeds onder de paraplu (neen, niet die van Dirk) schuil blijft gaan.
Toon ons op een creatieve manier onze medemensen, sluit ze niet op in de merken, doorbreek de vriendenkringen, maar toon waarin wij bijzonder zijn, hoe we op onze manier overleven en saus die beelden met schrijvers, muzikanten, zieleknijpers en ander schoon volk.
De zichtbaarheid van de wereld schept de gretigheid om er deel van te mogen uitmaken, of minstens een beetje troost dat er nog anderen op zoek zijn.

Het zij zo.

 

a ship of fools_d.jpg

18:00 Gepost door indestilte

07-01-17

POGING TOT NAWOORD

dressler.jpg

Nawoord bij een wisselvallig leven

Een plan heb ik niet
en verdriet
en priet
praat
laat
of vroeg
nog iets
van de vrouw
die mij droeg:
een moederskind,
meneer de muzikant
-is dat genoeg-
een pint
in de kroeg
het lot
dat ons sloeg.

zot
en verbrand
maar
niets aan de hand
het hart
sjot
zichzelf verrot.

dus, kom nu met
god
de leugenaar
tart
het beloofde land

lief kind,
blijf asjeblief
uit de krant.


(na het lezen  van ‘handleiding voor een wisselvallig leven, een bijlage bij de Standaard van 7 januari)

NB: Ik heb je doorstaan, Leonard,
en hou voorlopig bij wat je te geef zou hebben!

 

faut-se-mefier-des-mots.jpg

 

16:43 Gepost door indestilte

05-01-17

VLIEGENDE OLIFANTEN EN WITTE MERELS

DumboInFlight.jpg

 

Dumbo bleek niet geschikt om een drie- vierjarige te bekoren. Richting zaal vliegend ontlokte hij een hoog gekres zodat de net zo geschrokken ouders met het kind cinema Roxy moesten verlaten. Dat was al een jaartje of twee geleden, maar ’t verhaal kwam nu en dan weer naar boven, ook al was het kind nu bijna vijf.


Zottigheid, Marcel, zei vava Gust. Vliegende olifanten! Zoiets moet ge niet op kinderen loslaten. Een belediging voor olifanten is het.  
En dan heel traag, nog voor hij zijn borreltje Hertekamp dronk:
Zijn ze niet schoon genoeg zoals ze zijn?  Zet eens een mens naast zo ’n dier? Iemand met verstand zoals ze zeggen. Ziet ge ze staan? Wel, met wie wilt ge door het oerwoud trekken?
Hij stak het borreltje in de lucht, zei santé en dronk het in één keer uit.


Zeg hem nog eens dat nonkel Nand een witte merel zal meebrengen.  Als hij ’t niet vergeet natuurlijk.  Ge moet zijn snuitje zien als Nand zegt: Nondedju -ja, kijk dat is geen vloeken, godverdoeme dat is vloeken. Nondedju, nu heb ik hem weer te vroeg losgelaten he.  Ja, onze Nand kan vertellen dat hij ’t zelf gelooft. 
Een echte witte merel, nonkel? Ja ventje, zo echt als ik hier sta, en ik sta hier toch hé. Kijk.
Ja, hij stond er, zei het kind.
’t Probleem is dat hij nooit lang blijft.  Merels zijn slim.  Zeker witte merels die zijn slimmerdeslim, dat is slim maal één miljoen. Hij komt graag op mijn schouder zitten.  Hier, op deze schouder.  Kijk eens of er misschien nog een beetje merelkak op ligt.
Neen, niks, zei het kind.
Witte merels zijn proper natuurlijk. Enfin hij zit dan op mijn schouder en wij wandelen naar ’t kapelleke, dichtbij ’t kerkhof. Ge moet de mensen zien kijken. De Nand is weer op stap met de witte merel, zeggen ze.
En als we er bijna zijn, vliegt hij ineens de lucht in en gaat hij boven ’t kerkhof hangen.  En weet ge waarom?
Hij wist het niet.
Dan zeggen de mensen die juist iemand begraven hebben:  kijk daar eens, dat is zeker de ziel van ons moeder die naar de hemel gaat.
En dan trilt de witte nog efkes met zijn vleugels, zoals ik nu met mijn vingers doe, maar veel rapper, en dan stijgt hij zo hoog in de lucht dat niemand hem nog kan zien. Maar de mensen die juist hun moemoe begraven hebben die zijn getroost, die kunnen bij de koffie vertellen dat ze haar ziel hebben zien opstijgen, en dat troost ze natuurlijk.
Dat doet dus de witte merel, mensen troosten. Onderandere, want hij doet nog veel andere dingen.

Ziede, zegt Gust terwijl hij zijn glaasje nog eens vult, zielen van pas gestorven mensen die kunnen vliegen, en daar is hij niet bang van, onze Giedo, dat begrijpt hij want hij is niet dom. Als wij langs de graven wandelen en ik wijs hem waar ik zal liggen, bij de graven van de Vuurkruisers, dan zegt hij dat hij met de witte merel zal komen voor ’t geval ik weg wil, maar ik heb hem gezegd dat zo lang hij blijft komen ik geen vleugels nodig heb. Ik heb het niet zo voor daarboven, zeker niet als er Dumbo’s hangen die denken dat ze merels zijn of iets zoals engelen.

Wete wa, vava, zei hij nog maar een dag of twee drie geleden.  Ik neem uw ziel mee, hier in mijn jaszak.  En dan verandert uw ziel misschien in een witte merel. Want ja, als een merel een ziel kan zijn dan ook omgekeerd. Slim hé?


En als hij dan later zijn kleinkind gaat bezoeken dan heeft hij echt een witte merel bij, en zijn kleinzoon of kleindochter, of alletwee zeggen dan: Vava, waar is nu die witte merel?  Kijk in de grote kersenboom, ziet ge hem zitten? En dan begint hij over mij te vertellen, van toen hijzelf nog een kind was. En zo gaat dat maar door. Nog meer dan duizend jaar, als er dan nog mensen zijn natuurlijk.
Santé.

 

le-merle-blanc-18.jpg

 



(Eugène Damaré (1840-1919), Le merle blanc opus 161, polka.)

16:37 Gepost door indestilte

12-12-16

FROHE FART INS NEUE JAHR

ZEP400079.jpg

 

Een nieuwjaarskaartje ‘Frohe Fahrt ins Neuer Jahr’ verzonden op 30 december 1933 vanuit en naar een adres in Dresden Bühlau, Grundstrasse, 97 II .
Op het kaartje de hype van de twintig-dertiger jaren, een luchtschip met naam van de uitvinder-naamgever en met het succesvolle serienummer LZ127 (de tweede, de LZ130 was minder bekend.)
Bijna 237 m lang, diameter van 30,5 meter en een volume van 105.000M3.
Op zijn succesrijke reis rond de aarde in 1929 (21 dagen, 5 uur, 31 minuten) legde hij 49.618km af. Hij werd de enige zeppelin die heuse lijnvluchten uitvoerde tussen Duitsland en Brazilië en bereikte in 1931 de Noordpool, een droom van de uitvinder die echter al in 1917 was overleden.
Bij het ontwerp van de Hindenburg was er na een ramp met de britse R101 een voorkeur voor helium in plaats van de zeer ontvlambare waterstof, maar door het handelsembargo met de Verenigde Staten (die wilden het kostbare helium niet aan het opkomende naziregime kwijt) werd hij uiteindelijk toch met waterstof gevuld met het bekende gevolg in mei 1937.

 

ZEPPELIN071.jpg



Maar als Frau Hildegarde Körner & echtgenoot dit kaartje aan Fraulein Ida Richter schrijven dan is er op de achterkant alleen nog een reclamestempel te lezen: ‘Benutz die Luftpost’. Het is dan 30 december van een jaar, 1933 dat in de geschiedenis verankerd zal blijven, het jaar waarin de NSDAP, nadat hun chef op 30 januari tot Rijkskanselier is benoemd,   in maart 43,9% van de kiezers achter haar naam schrijft (winst van 92 zetels!) en tot Hitlers verbazing dus niet een volstrekte meerderheid behaalt, een teleurstelling die echter ruimschoots wordt goedgemaakt door het Ermächtigersgesetz van 23 maart waarin hij zonder de Rijksdag kan regeren en de Rijksdag een soort applausmachine wordt en verder niets meer te betekenen heeft.
Die ‘Frohe Fahrt’ heeft dus verschillende betekenissen. Voor degenen van toen, en voor degenen die het nu herlezen.

Dresden_Buehlau_1911.jpg


De Grundstrasse in Dresden Buhlau bestaat nog altijd. De naam van het operette-achtig klinkende Bühlau komt uit het slavisch en heeft iets te maken met ‘hell, weiss’ Waarschijnlijk lag het gebied aan de ‘unbewalden’ (de niet beboste) kant van Heidewalt, een voorchristlijke offerplaats. Door het samengaan van allerlei kleinere woonkernen ontstond het toenmalige en huidige Bühlau dat op zijn beurt met Dresden samensmolt. (nu het Noordoostelijke deel van Dresden)


“Das heutige Bühlau hat sich zu einem der schönsten Vororte Dresdens emporgeschwungen, wird als beliebte Sommerfrische und Luftkurort mit Vorliebe gewählt, vorzüglich als dauernder Wohnsitz für privatisierende, ruhe- und erholungsbedürftige Menschen”

Werbung aus dem Bühlauer Adressbuch von 1919

Voilà, en..het bleef dan ook nog eens vrijwel onbeschadigd na de vreselijke bombardementen van 1945.

Der 1945 fast unbeschädigt gebliebene Stadtteil war in der Nachkriegszeit Schauplatz einiger bedeutender gesellschaftlicher und kultureller Ereignisse. So leitete Joseph Keilberth am 16. Juli 1945 im Kurhaus Bühlau das erste Nachkriegskonzert der Staatskapelle. Ein knappes Jahr später, am 7. April 1946, fand an gleicher Stelle der Vereinigungsparteitag von KPD und SPD in Sachsen statt.

Het zou dus best kunnen dat Hildegarde en Ida de oorlog overleefden.
Een jaar voor het kaartje werd verstuurd opende de Golfclub Dresden-Bad Weisser Hirsch/Bühlau een terrein van zo maar eens eventjes 54 hectaren. (aangelegd door de Britse firma Colt Alison & Morisson)
In 1944 echter werd het terrein omgeploegd en werd het militaire oefenplaats voor de SS.
Later werden het mooie volkstuintjes

 

30808998.jpg



‘Aus dem ehemaligen Golfplatz-Restaurant entstand ein Vereinsheim mit öffentlicher Gaststätte. Hier ist seit 2003 auch die museal aufgearbeitete letzte erhaltene “Schöler-Laube” (Foto) zu sehen. Die ”Bühlauer Waldgärten” gehören bis heute zu den schönsten Kleingartenanlagen in Dresden und wurden nicht zuletzt wegen ihres kulturellen und ökologischen Engagements mehrfach ausgezeichnet.’

In het gedeelte Bühlau van de Grundstrasse heeft Ida zeker de Gärtenerei Pelz gekend (Grundstrasse 144) en een beetje verder de  Gaststätte ‘Bühlauer Schützenhaus, stamlokaal van het Bühlauer Schützverein.

En zo bracht dit kaartje met de zeppelin mij door de tijd naar Dresden-Bühlau, ja zelfs naar de Grundstrasse, naar de omgeving waar de bestemmelinge ‘Ida Richter’ in 1933-34 woonde.
Of hoe je met een eenvoudig teruggevonden wenskaart ook kunt opstijgen en het verleden kunt bezoeken, tien jaar voor je eigen geboorte.
De Graf Zeppelin werd in mei 1940 gesloopt.  Hij was een te log voorwerp om in een oorlog nuttig te zijn, en …het aluminium van zijn karkas kon best in de wapenindustrie worden gebruikt.

 

a1a453bc-400f-11e5-9de9-5516f2a94519.jpg

18:47 Gepost door indestilte

07-11-16

BOEK-BEVLOGEN: ANTON PHILIPP RECLAM

draagbare veldbibliotheek.jpeg

 

Tijdens de dagen dat de boekenbeursberichten voor- en tegenstanders mobiliseren, het volk zich rondom schrijvenden van allerlei gepluimte verzamelt, het boek weer eens even in de dagelijkse discussie betrokken wordt, zeker na de hoofdrol van Nederland-Vlaanderen in de Frankfürter Buchmesse, kwam ik als gelegenheids-antiquair een eerder vreemde aanbieding tegen:

'Tragbare Feldbücherei. Eine Auswahl guter Bücher für Schützengraben und Standquartier aus Reclams Universal-Bibliothek.

We zijn dan in de eerste wereldoorlog en de firma 'Reclam' genoemd naar vader en zoon-uitgever Reclam uit Leipzig, die het boek net zo driftig als de boeken-bevlogenen van nu wilden verspreiden, zagen in de lieden aan het front een dankbaar publiek:
„Man hat ja zum Glück seine Bücher, sonst wäre man so schrecklich alleine“ schreef in 1916 een soldaat in zijn Feldpostbrief aan het Westfront.

Zeitgeschehen_1418.jpg


Bijna tien miljoen boeken ging toen rond aan het Duitse front. Speciale voertuigen, ingericht als bibliotheek, verzorgden de leesstof voor soldaten aan het front als '„Lesestoff zur Verkürzung der unfreiwilligen Wartezeit“ zoals dat op een plakkaat te lezen was.
Waren in de achttiende eeuw en begin 19de de bibliotheken in het leger nog voorbehouden aan  officieren dan ontstonden in de Frans-Duitse oorlog van 1871 de eerste 'Mannschaftsbüchereien', aangemoedigd door keizer Wilhelm II die in 1893 het leesaanbod wilde verbreden en daarvoor geld ter beschikking stelde om in kazernes boeken te verspreiden voor de 'Mannschaften'. Het devies: 'Der Geist schafft Waffen und Sieg!'. Bildung für Alle!

De 'Universal-bibliotheek' van Anton Philipp Reclam was in het jaar van zijn dood, 1896, aangegroeid tot 3000 'Nummern'.
August Bebel prees de uitgeverij: 'Reclams Universal-Bibliothek ist ein Werk, auf das Deutschland stolz sein darf!'
Het was voor de Noor Ibsen de weg om in Duitsland super-populair te worden.

'Noch vor der Uraufführung brachte Reclam 1877 „Die Stützen der Gesellschaft“ heraus. Zehn Jahre später, als das Skandalstück „Gespenster“ in Berlin erstaufgeführt wird, verkaufte Reclam innerhalb kürzester Zeit 60.000 Bändchen. Mit einer Gesamtauflage von über sechs Millionen Exemplaren wurde der subversive Norweger schließlich der erfolgreichste ausländische Dichter der Universal-Bibliothek.' (Zeit Online)

Dante_Alighieri-Das_Neue_Le.jpg


Hedendaagse uitgevers gebruiken hedendaagse technieken om hun boeken te verspreiden: net zoals de toenmalige chocolade- en limonade-automaten gebruikte Reclam in 1912 de eerste boeken-automaat:

'Die Automaten hielten achtzig verschiedene Titel bereit, zwölf davon durch ein Schaufenster sichtbar: „20 Pf. in zwei zehn Pf. Stücken einwerfen! Dann mit beiden seitlichen Griffen die No. über gewähltem Buch einstellen. Dann Ring langsam ganz herausziehen bis das Buch fällt!“ Beinahe zweitausend dieser Apparate, von einem Team Reclam-Monteure ständig gewartet, waren schließlich in Betrieb, in Bahnhofshallen, Kursälen, Passagen, Cafés, Restaurants und sogar auf den großen Amerikadampfern der Hapag Loyd. Und wo „das Volk“ ist: in Kasernen, Lesehallen, in den Vorhallen der Theater und Schulen. '

Zelfs 'ruimte-besparende' rekken voor hun uitgaven propageerden zij,  'Reclams Raumwunder', en voor de Duitsers in de tropische streken vijftig deeltjes in een voor vochtigheid beschutte, insektenwerende blikken doos. En zoals aangetoond hun 'Tragbare Feldbücherei' die de lezer tot in de dood begeleidde. Tja.

Bundesarchiv_Bild_102-06449,_Leipzig,_Geschäftshaus_des_Reclam-Verlages.jpg


De geschiedenis van 'Reclam' is meer dan de moeite waard als je weet dat zij na de oorlog in 1919 als de glorievolle tijden voorbij zijn werk uitgeven onder de noemer 'Bücher für staatsbürgerliche Bildung.' Teksten van Ferdinand Lasalle, Friedrich Christoph Dahlmann en Karel Marx.

Hadden ze de eerste wereldoorlog en de inflatiejaren goed doorstaan (een boekje kostte toen 330 miljard Papiermark) bij de opkomst van de nazi's krijgen ze het moeilijk.

'Bereits in den ersten Jahren der braunen Diktatur beginnt die innere Zerstörung des Verlags: Jüdische und politisch unerwünschte Autoren werden aus der Universal-Bibliothek entfernt, zuerst Auerbach, Börne, Heine und Lassalle, später alle bedeutenden zeitgenössischen Autoren, von Martin Andersen-Nexö bis Stefan Zweig. ' (Zeit online)

Op 9 januari 1938 schrijft de 'Völkische Beobachter' tevreden: '

'Im allgemeinen kann man doch mit dem großen Aufräumen bei Reclam zufrieden sein; es kommen jetzt Tausende deutscher Leser, vor allem das Volk und die Jugend, nicht mehr so leicht an die durchweg gefährlichen jüdischen Dichter und Schriftsteller heran.'

Ook buitenlandse auteurs Benjamin Franklin, Anatole France en de Poolse Nobelprijswinnaar Sienkiewicz verdwijnen uit de kataloog.
In 1943 en 1944 leggen bombardementen het grote uitgevers- en drukkerij-gebouw (Inselstrasse, Leipzig)  in de as. Wat nog te demonteren was werd door de Russen dan ook gedemonteerd.
Na de oorlog beginnen ze opnieuw al moeten ze dan bijvoorbeeld de 'Rotationsromanen' van Rowohlt als concurrent erkennen. Maar o.a. de gele-rode-oranje-blauwe-groene en magenta-boekjes veroveren nog steeds miljoenen lezers.
Zij blijven de wereldliteratuur trouw en richten zich tot nu vooral op schoolgaanden en studenten met een degelijkheid die zijn gelijke niet kent.

Reclam-Katalog_1902.jpg

catalogus 1902


Innerhalb der Universal-Bibliothek sind die Hefte durch einen Farbcode abgesetzt:
Gelb: Einsprachige Ausgaben in deutscher Sprache, meist mit Anmerkungen und Vorwort oder Nachwort. In dieser Reihe finden sich auch Übersichtswerke beispielsweise zur deutschen Literatur, zur Geschichte oder zur Philosophie.
Rot: Fremdsprachige Ausgaben mit Vokabelhilfe. In Englisch, Französisch, Spanisch, Italienisch, Latein oder Russisch.
Orange: Zweisprachige Ausgaben, Deutsch-Fremdsprache.
Blau: Lektüreschlüssel (für Schüler) und Arbeitstexte, beispielsweise Kurzgeschichten für einen bestimmten Jahrgang.
Grün: Erläuterungen, Interpretationen, Quellentexte.
Magenta: Sachbuch zu den Themenbereichen Politik, Geschichte, Gesellschaft, Naturwissenschaft, Kunst, Musik und Religion.

In 2007 werkten er 133 mensen in de uitgeverij
Te bezoeken: www.reclam.de

Reclam_Universalbibliothekwand.jpg


Meestal onthouden we vooral de boekenverbrandingen als we het over boeken en de Duitse geschiedenis hebben. De man en aanhangers daarvoor verantwoordelijk wisten waarom een 'selectie' nodig was. Elke verbranding of censuur bewijst de kracht van het woord!
Zou je je kunnen voorstellen dat Vlaamse en Nederlandse uitgevers de handen in elkaar sloegen om een gezamelijke 'universal-uitgeverij' te beginnen, eventueel samen met het grote broertje?
Of hebben we alleen koffie en gebak geconsumeerd daar in Frankfürt en slechts voor de eigen schaapjes buitenlandse stalletjes bezocht?
Sven!
Ja, jij.

Boeken voor de loopgraven en posten te velde. Zouden ze ook boeken met de vijand hebben uitgewisseld? Of 'Das neue Leben' van Dante lezen in de hel van het oorlogsgeweld. Of dat het aan beide zijden van het slagveld stil werd. Met een drone zou je nu kunnen zien dat vriend en vijand lezend in de loopgraven de oorlog vergeten was. Wie zijn geschiedenis kent weet beter. Best mogelijk dat boeken op koude nachten voor andere dingen werden gebruikt, of bij hevige buikpijn en...

Voor twintig pfennig een beter mens worden terwijl je vrienden in stukken werden gescheurd.

'„Lesestoff zur Verkürzung der unfreiwilligen Wartezeit“

 

 

886989_m1t1w500q75v45347_SH_200802141115_20080214.JPG

 

18:30 Gepost door indestilte

10-10-16

DE OGEN-BLIKKEN

file72015.jpg

 

Door de winter van het bestaan
ben ik gegaan
-circumdederunt me doloris mortis-
mijn kindertijd aan de hand
-audivi vocem de caelo-
kostbare eeuwige uren in het hoofd
-media vita-
blaffende honden in het letterwoud
-sive vigilem, sive dormiam-
de gouden stilte in het hart
-media vita-
en levend
draag ik
de ogen-blikken
het kostbare zwijgen van de nacht
-peccantem me quotidie-
tot over de rand
van ons korstondig zijn.

(met dank aan Byrd, Tallis, Taverner en Sheppard)

De muziek vind je op 'In the midst of life' Music from the Baldwin Partbooks I  gezongen door Contrapunctus olv Owen Rees, Signum Classics

QQmw9.jpg

00:58 Gepost door indestilte

08-10-16

WOORDEN WEGEN

Helmer_Osslund_-_Autumn_-_Google_Art_Project.jpg

 

Woorden
wegen
verhinderen vliegen
uitzwermen
verzwaren
het soortelijk gewicht.

traag
trekt de koning baantjes
in zijn hoofd.

leegte
waarin blaadjes
vlinders zijn.

geluidloos
kleuren zij
de grond

een vleugje wind
jaagt hen
door de boomgaard.

je hoort
de tijd
stilstaan.

 

Kasia Polkowska View from Stowe Pinnacle.jpg

11:23 Gepost door indestilte

07-10-16

EINDELOOS OP WEG

125._warsaw_ghetto_boy_canary.jpg

 

Het kind was je
ben je
je verzoent de tijd
bruggetjes
tussen
waren en zijn
om worden
niet te vergeten.

Maar ook de jongen uit het getto
met de kanarie in het kooitje
is gebleven.

1943
op het ogenblik van zijn sterven
mocht ik
beginnen leven
aan de andere kant van de muur
in de buik van een vrouw
die nog steeds mij moeder is
een koude nacht in februari 1944
als entree

Zeventig jaren
muren
afgebroken en weer opgebouwd.

De prins van het gevederte neemt me mee.
Vertel mij waar waar hij woont
daagt hij mij uit.

Voor het schuurtje aan het meer
zit hij
de kanarie op het kooitje

Straks zullen we een kampvuur maken
zegt hij met een donkere stem
en o ja,
de vogel brengt berichten
naar degenen
die op weg zijn

niets en niemand
gaat voorbij.

Vanuit Warchau of Aleppo
zijn we op weg
eindeloos
op weg
naar huis.

Nature___Seasons___Autumn_Autumn_landscape_in_the_Woods_042323_.jpg

09:26 Gepost door indestilte

05-10-16

KIJKT SOMS ZO DOORDRINGEND

b9c829df4cca38b0e6756eeede310d11.jpg

 

Van ieder mens boven de tweeëntwintig
is er een kind
dichtbij of verder steeds
zelden hand in hand
of als een kameraad
de arm om je nek en fluisterwoorden
in je oor.

Kijkt
soms doordringend
in je oude ziel
schudt het hoofd
en zegt:
vergeet dat niet.

Schuift van je schoot
 loopt de bossen in en roept:
wie niet weg is, is gezien!

Wie moet zich verbergen?
Wie is er al zo lang zoek?

Wilde paarden
weten waar hij woont.

 

guido06006.jpg

18:15 Gepost door indestilte

04-10-16

BIJNA ZEVENTIG JAAR

guido08008.jpg

 

Kippen scharrelden onder bomen
een krullen-jongetje midden de gevederden
strooide eten, voerde ook gesprekken
keek toen naar mij

 -bijna zeventig jaren
smolten
bij dit ogen-blik-

Ik kom, zei ik
liep de ijle morgen in
en zag alleen de kippen
hoorde ze klagen
zoals kippen spreken
als ze mensen zien.

Zoek niet te ver, zei de koning.
Jullie hebben veel te vertellen.

 

Yoshida_Hiroshi-No_Series-Autumn_in_a_Japanese_Village-00041591-080928-F12.jpg

10:07 Gepost door indestilte

03-10-16

VERHALEN KREGEN WE

chagall herfst in het dorp.jpg

 

Verhalen
kregen we:
de geboorte en het sterven
uitgesproken heimwee
in woorden over gisteren
aarzelende angsten
bij wat morgen kon gebeuren.
Soms ook muziek
terwijl we de ziel
van appelen uit een vorige herfst
dronken.

Bang van reuzen en dwergen
zongen we
de monsters dood
terwijl de nacht
ons mateloos omarmde.

Met lege korven
de hoofden vol verhalen
wisselden wij van bewustzijn
in een milde slaap.

In de kruinen van de appelaars
speelden muzikanten
de sterren aan de hemel

dachten we.

 

autumn-in-the-abstract-rene-crystal.jpg

15:53 Gepost door indestilte

AF-WEZIG

7999345-Apple-trees-in-an-orchard-with-red-apples-ready-for-harvest-Stock-Photo.jpg

 

Niet alleen het huis
maar ook het zelf
kan onbereikbaar zijn.
Weg ben je van je wezen.
Af-wezig.
Een weeskind.
Straten en treinen
zijn met weeskinderen bevolkt,
zei de koning.

De morgen trok zijn eerste strepen
aan de horizon.
We zouden de appelen in manden
naar de dorpen brengen.

Denis_DEN089.jpg

00:05 Gepost door indestilte

29-09-16

OOIT NOG THUIS VERTROKKEN

ElementsUsuelsL30X30.jpeg

 

‘Ooit nog thuis vertrokken
en nooit meer thuis gekomen.’

Zo beschreef hij
de afwezigen.

Het kleinste land,
want namen zijn maar enkele letters lang.

Het boek
blijft leeg.

Zijn verzameling leegte
vult hij
met de gloed
van hun verlangen.

Morgen kom je thuis
of overmorgen dan?

Hij wijst waar ze mochten huizen
-het mooiste werkwoord uit zijn oude hoofd.-

Op de flanken van de bergen
tot diep in het woud
in het dal langs de rivier
eindelijk thuis.

Wie hen verwacht
weet hen te vinden.

‘Ooit nog thuis vertrokken
en nooit meer thuis gekomen.’

De koning
besprenkelt zich
met sterrenlicht
honderdduizend jaar op weg.

 

438 - George Henry - Round the Mulberry Bush v.2_1.jpg

23:12 Gepost door indestilte

28-09-16

HOOG IN ZIJN KRUIN

OldAppleTrees.jpg

 

Oud kind, zegt hij,
nu trillen de luchten als muziek.

Hij ziet mij niet, maar weet
dat ik de kromming van zijn letters mag zijn
het voorzichtig met woorden openscheuren
van zijn kleine koninkrijk.

Oud kind, de leegte
mag je niet afschrikken.
Het schooltje kan branden,
maar wil je de bomen
de seizoenen gunnen?
Aan de oostkant groeit de oudste appelaar.
Hoog in zijn kruin zie je wie uit de bossen komt.

Op een morgen
zal ik hun namen roepen.
Verbaasd houden ze halt.
Hij heeft ons gezien, zullen ze zeggen.
Laten we ons haasten.

 

height-mountains-slopes-pasture-cloudy-sky-storm-clouds-sheep-bad-weather-green-1920x1080.jpg

18:34 Gepost door indestilte

TUSSEN DOEN EN GEBEUREN

breathtaking-landscapes-16-wallpapers-cabin-retreat-in-autumn-nordlark-wooden-cabin-on-lake-in-autumn-2.jpg

 

Tussen doen
en gebeuren
zegt hij
de namen
zoals je verre landen bereist in je hoofd.

Naar gebrande koffie geurt de regen
in de boomgaard.
Uit de bergen rolt de zotte wind
en duwt de luchten open.

Wilde paarden grazen voor het schoolgebouw.

 

388814e663c0d37c484099813d341320.jpg

15:40 Gepost door indestilte

27-09-16

LEEST ZICHZEF DE LES

f00f2fdfb7578159665cf1835bff4b4c.jpg

Schuilt hij bij nacht
nu de dagen korten
in het verlaten schooltje
waar hij zichzelf de les leest.

Voetstappen
hoort hij naderen in zijn hoofd
maar de deuropening
blijft met doofheid dichtgegoten.

Waarom
laat zich nimmer duwen in
daarom.

Vlaggetjes klepperen
in de noorderwind.

Zonder verweer
laten de bomen los.
Rijpe appelen
in het natte gras.

Apple_orchard_2_jpg_resized.jpg

17:02 Gepost door indestilte

26-09-16

NIEMAND

appletree.jpg

Niemand neemt er plaats in
hier
Eén stoeltje staat er
daar
waar de koning bij het eerste licht
de namen noemt.

Niemand zegt er zachtjes ‘ja’
of onhandig ‘hier’
of een behulpzaam ‘daar’.

Niemands naam komt in het lege boek.
Bij de witte maan
zwijgen zelfs de bergen.
De koning slaapt onder de bomen
in het dal.

Een boomgaard heeft hij nog
en een leeg schooltje
waar op zevenenzeventig vlaggetjes
namen staan geschreven.

Nu het herfst wordt, hoor je ze wapperen.
De koning droomt.
Ook de zwaluwen zijn vertrokken.

old-school.jpg

11:07 Gepost door indestilte

24-09-16

MAAK VAN DE NACHT EEN VLAGGETJE

Mayerson__The_Abduction_of_Ganymede_(Rescued_from_the_Eagles_Nest)_(email)__2006__oil_on_linen__48.5_x_61_in._123.19_x_154.94_cm.jpg

Maak van de nacht

een vlaggetje

en zwaai

als de koning der afwezigen

voorbijkomt.

Dag oud kind,

zegt de vorst van het kleinste land

waar de maan

over de bergen van gisteren rolt

zonder pijn te doen.

Dag koning,

zegt de jongen zacht.

Het beetje wind

dat ik maak

mag je koortsig hart verkoelen.

Maak van de nacht een vlaggetje.

3470401046.jpg

(piano sonate nr 13 in b flat major kv 333 andante cantabile van w.a.mozart)

17:37 Gepost door indestilte

02-09-16

BRIEVEN AAN JOZEF: BEELD EN WOORD (3)

well-family-wish1-master675.jpg

 

Toen een Amerikaanse lerares, Kyle Schwartz begon les te geven in de derde graad van een lagere school in Denver wilde ze haar leerlingen beter leren kennen. 

Ze vroeg hen de zin: I wish my teacher knew (ik wou dat mijn lerares wist dat...) af te maken.

Toen ik het artikel las in de New York Times van 31 augustus vond ik dat een prachtig voorbeeld van de 'taligheid' waarover ik het in mijn vroegere brieven had.

Via hun zinnetje kwam zij te weten dat eindtermen, leerplannen, enz. best even konden wachten. De vaak onthutsende antwoorden gingen uiteraard viraal.

well-family-wish2-master675.jpg

well-family-wish5-master675.jpg

well-family-wish6-master675.jpg

well-family-wish7-master675-v2.jpg

 

well-family-wishkid-master675.jpg

 

Een mooi voorstel bij het begin van dit schooljaar?

Probeer maar eens.

 

5800433190_89172f13a8_b.jpg

12:47 Gepost door indestilte

30-08-16

BRIEVEN AAN JOZEF: BEELD EN WOORD (2)

(foto Julian Stratenschulte-DPA Unwetter)

unwetter.jpg

 

Net voor het onweer
is het angstwekkend
stil.

 

Natuurlijk is de vrome stilte in de tuin mij lief, Jozef. De stilte waarin het bier wordt gebrouwen in Westmalle, met de geduldige ziel naar het licht dat via de scheuren in ons wezen zijn weg vindt. (met dank aan Rumi en Cohen)
Ook de woestijn of de straten ’s nachts in deze provinciestad terwijl ik dit schrijf stralen harde of zachte stilte uit. Het huis waarin het kind eindelijk de slaap vindt of de vrede van de bijna honderdjarige vader, beiden in het soelaas van het bewusteloze. Als jongen wandelde ik graag ’s nachts.  Luisteren naar de bewustelozen. Of je hun dromen kon horen?
Het bewusteloze waarin onze dappere hersenen de plooien niet meer moeten gladstrijken (of juist wel?) maar toch verder werken en ons met droomgestalten bedenken. Stel je voor dat ze ons al eeuwen voorhouden: dit dromen, mens, is de werkelijke werkelijkheid.

Ik weet dat jouw wereld-verbonden ziel het geraas van beelden en woorden kan missen.  Maar mijn liefde voor het woord, de onuitgesproken woorden waarmee we onze angsten voor diezelfde wereld en ook de hoop kunnen vormgeven vanuit onze schamele eigenheid, ligt in dezelfde betrokken lijn. Onze woorden mogen niet verstillen.
Ik heb het idee dat het gekwetter aan de buitenkant en de pogingen tot ‘forse’ woorden aan de politieke binnenkant ons verlammen. Je uit-spreken is in deze tijden niet meer vanzelf-sprekend.

Natuurlijk bedoel ik hiermee het bekend maken van je opgedane bevindingen en niet het gekwaak in de weinig sociale media-vijvers. Tijd voor een canon:

 



‘Neem mij in de hand,
‘k zal in ’t kort verklaren
wat mij hier in ’t land
al is wedervaren.’

 

silence.jpg

De welige wildgroei uit de zestiger-zeventiger jaren biedt te weinig humus waarin op een vanzelfsprekende manier het gedurfde kan bezinken. Beweert men.
Het neo-liberalisme in samenklank met de opeeenvolgende monetaire crisissen zag in deze wildere tijden de oorzaak voor alle kwaad, de wortel van al wat mis ging,  misgaat en zal mislukken.
Met dezelfde ijver waarin tijdens de dertiger jaren van de vorige eeuw de decadente twintiger-jaren aan de schandpaal moesten, met 1929 als triestig hoogtepunt, hoor je nu dezelfde roep naar zekerheid waarin vals heimwee en opgeklopt straatlawaai niet dadelijk een klimaat vormen om hart en ziel te openen.
Een Dutroux-affaire en de recente vluchtelingen-crisis hebben nog een extra verlammende uitwerking die de menselijke zoektocht naar persoonlijk evenwicht -lees ‘geluk’- ten zeerste bemoeilijken.
We praten in deze tijden graag in slogans.  Een beetje zin voor geschiedenis zou ons moeten behoeden voor onomkeerbare processen waarin de dictatuur (iemand moet het doen!) het persoonlijk woord de nek omwringt en een suizende stilte op het terrein achterblijft, angst het proces voltrekt: stilte in ons aller-zielen.  De stilte voor het onweer.

 

inauguratie_269519a.jpg


Lezend over de nieuwe bevindingen in het hersenonderzoek leerde ik dat de munt-eenheid van onze geest het creëren van ‘voorstellingen’ is.  We zijn in staat onszelf en onze omgeving voor te stellen, deze voorstellingen te manipuleren en erover na te denken. (Antonio Damasio: ‘Het zelf wordt zich bewust’.)
We kunnen objecten oproepen uit de grote voorraadschuren van ons geheugen en daarmee het onbekende van de toekomst vorm geven, stabiliteit verschaffen.
Over de ‘gevoelens van emotie’ (de term is ook van Damasio) moet ik zeker een aparte brief schrijven want daarin ligt een nog grotere mogelijkheid die naar mijn aanvoelen niet of helemaal verkeerd gebruikt wordt.

Ons denken, hoe vreemd ook, speelt zich af met ‘woorden’.  Ga maar eens na wat je nu aan’t denken bent.  Als je dat zelfs voor je zelf wilt uitdrukken dan moet je dat doen in woorden, eigen aan je taal, opvoeding, opleiding enz.
Het is ook niet voor niets dat in grote religieuze en sacrale gebeurtenissen het woord zo belangrijk is.  Het bezweert, is zelfs bij God, of is zelfs helemaal mens geworden.
Het hanteren van woorden zal in belangrijke mate je zelfbeeld bepalen. Ook van onuitgesproken woorden of woorden die je in het dialogeren met jezelf gebruikt.
In een school-opleding die het vooral voor ‘wetenschap’ heeft zou men moeten beseffen dat het hanteren bijvoorbeeld van analogieën in het talige denken een noodzaak voor concepten over onzelf en de wereld is.
(Douglas R. Hofstadter en Emmanuel Sander, Analogie, De kern van ons denken, Atlas Contact, 55 euro (!))


Jouw woord is de enige weg naar de ware demos-kratos.  Een volk ‘zonder eigen woorden’ is klaar voor de dictatuur.
Het talige vergroten bij kinderen en dit op allerlei manieren, liefst zo dicht mogelijk bij zijn/haar wereld is basis voor wetenschap, kunst en een goed, dus gelukkig leven.
Het ‘gehoord’ worden is dan de volgende stap. Daar is dan ook veiligheid en dus moed voor nodig. Spreek (schrijf, teken, roep, zing) je uit. Ik weet het. ‘Ze weten je vlug wonen,’ zei iemand uit een nabij land me. Laten we dan met twee, drie, tien, honderd,één miljoen zijn om ons te blijven uit-spreken.  Boven het gerommel van het onweer.

 

joy-brown-small-sitter.jpg

17:47 Gepost door indestilte

27-08-16

BRIEVEN AAN JOZEF: BEELD EN WOORD (1)

293-alle-woorden-klein-iets-mooier.png

 

Om je toch even te duiden voor de verdwaalde lezer, de mooiste lezers(essen) die er zijn, ik heb het niet over de voedstervader met die naam, al is de geschiedenis van Jezus' kinder- en schooljaren nog dichtbij, maar anderzijds is elke naam een omen (een voorteken) zoals gezegd in het latijnse spreekwoord en zal de voedstervader nabijer zijn dan de kostwinner-met-dienst of degene die het bij de drievuldigheid voor het zeggen schijnt te hebben. Waarin dat omen schuilt mag de verdwaalde vermoeden of raden, al zal aandachtige lectuur hem of haar wel bijlichten in het duister waarin deze zin zijn leven leidt.

(twee keer 'al zal' duidt op het voortdurend corrigeren van de gedachtengang, ik zou beter wat meer Coetzee lezen die de gave van het sobere woord heeft uitgebouwd.)

Je stuurde mij een verwijzing naar de beeldsonetten van Ted van Lieshout, een uiteraard bekende naam in mijn oud heelalletje. (we hebben elkaar lang geleden - de televisie was net uitgevonden dacht ik toen ik het spelletje onderging- in 10 voor taal ontmoet  in Hilversum waar Robert Long de mooie en zalvende voorganger was.) Een creatief mens is Ted, duidelijk aanwezig en lekker Hollands ongegeneerd opdringerig springt hij bijna uit zijn blog (dat nog niet zijn blog blijkt te zijn) maar dat wordt ruimschoots gecorrigeerd door de teksten die je na lang zoeken  ook nog ergens anders aantreft, zoals die 'beeldsonetten' waarin voorwerpen de woorden vervangen. Het zijn leuke vondsten en je kunt zelf ook de slag, een belangrijke pedagogische eigenschap blijkbaar als je in die sector bedrijvig bent.
'Rond vierkant vierkant rond' wil zelfs een cursus poëzie zijn, reikt bouwstenen aan om vanuit de gekende vormen zelf aan de slag te gaan. (daar zijn we weer)

 

TedvanLieshout-Vakantiesonn.jpg


En ja, het is leuk, zoals spelletjes leuk zijn, het is 'aardig' zoals grapjes aardig zijn, maar het mist nu net die kern waarover het in poëzie moet gaan: hoe jij als kind of ouderling, kortom als mens tegen de wereld botst en wat jij en jij alleen daarbij 'gewaar' wordt en hoe jij dat onder jouw woorden brengt hoe primitief die ook mogen zijn, of voor wonderkinderen hoe je al op vroege leeftijd kunt lullen en lallen maar hopelijk niet te vroeg in voorgeschreven vormen of illustere vondsten maar in de taal die vanuit jouw hart, kopje, en verder niet genoemde onderdelen komt.
Van Lieshout geeft daar zelf een mooi voorbeeld van in 'Hij slaapt'.




Hij slaapt

Hij slaapt, deze vader. Ik leer hem kennen om
de sterkste en de beste heen. Zo stil en hulpeloos
op de bank, moegedaan, laatvermoeid, moegelaaid.

Zijn duim waar die gebleven was tussen
de bladzijden van het boek dat hij las. Welke regel
heeft te zwaar aan zijn wimpers gehangen?

Dat ik om hem heen sluip en de lampen uitdoe
is bescherming; de vijand heet beweging en geluid.
ik kus hem niet. Ik leg geen deken over hem heen.

Ik zorg zolang voor hem. Ik zit op een stoel,
kijk naar hem, houd de wacht, houd van hem.
Stil. Hij is van mij. Deze lieve kleine vader slaapt.



Natuurlijk, er zijn de vondsten zoals de regel die te zwaar aan zijn wimpers heeft gehangen, maar in het centrum van de tekst staat de machteloosheid, het niet kunnen benoemen van de gevoelens die hem bekruipen bij het zien van zijn slapende vader en die beetje bij beetje vorm krijgen in aarzelende woorden, in pogingen om de beschouwing de bovenhand te laten halen.
Daar komt liefst geen rond vierkant vierkant rond bij kijken.
Je zou dus met kinderen woorden kunnen verzamelen die opborrelen in bepaalde beleefde (vécu, pas poli!) situaties en daarin beginnen schrappen, aanvullen, luisterend naar je zelfste zelf. Ik herinner me het associerend denken en direkt opschrijven van wat je voor je geest ziet als vertrekpunt. Niet nadenken, onmiddellijk opschrijven.  Wat je niet kunt schrijven mag je ook vlug tekenen. Durf hebben ze wel, maar ook de veiligheid om je mogen uiten is nodig.

Wellicht is leren waar-nemen, tot en met in je eigenste zelf, belangrijker dan 'het spelletje' waarmee blijkbaar elke pedagogische activiteit moet gecamoufleerd worden.
Ik denk dat het spelen in mijn oudere ik heel andere vormen heeft aangenomen: de vreugde van het weglaten, het over-denken waarin ook de herhaling besloten ligt.

worth-label.jpg


Het zeggen en of schrijven van het woord, Jozef. Het woord. Niet te vervangen door een beeld, al zal het beeld zijn eigen betovering meebrengen, echter zonder een excuse te zijn om het woord niet te moeten uitdrukken.
We leven in tijden waarin het beeld heerst, de vorm vaak belangrijker dan de inhoud blijkt te zijn en het woord een beetje bevend in het hoekje staat te zwijgen.



Zo groots
de lucht

een mus
zie je dadelijk.



Vanuit een klein venstertje gezien, deze gewaarwording, zonder vleugels op dat moment. Gekooid.
Hazel, zestien,  zou daar mooie beelden bij kunnen maken, ze is een fotogravin pur sang maar ze zou ook begrijpen dat het woord hier onvervangbaar is. Ze loopt nu rond in New York, het oog in de hand.

Nu zijn we terug bij de schooljaren van Jezus waarin de cijfers gedanst worden. Zo ver is het nog niet. Je bezit magie en geduld genoeg om die dans te vertalen naar Kempische mogelijkheden. En of het dan rond vierkant vierkant rond is, de werkelijkheid rond de betovering mag je best woordeloos maken al wacht het blad geduldig tot ook daar het wonder begint.
Het plezier van de beeldsonetten, de grappige aanzetten en plotse vondsten, laat iedereen ze gebruiken in plaats van een dode les over 'de poezie' die naar later bleek geen kat was maar een trema nodig had om poëzie te worden.
Maar heb het woord ook lief, het ongekamde woord of het gestileerde jonkertje, het zuchtende of kwetterende, het trage of ricocherende woord, vluchtig uit de mond of met oude krullen geschreven. Er was eens.
In de stilte waarin ik leef hoor ik de woorden zonder ze te zien.

En beste kinderen, stel jezelf voor, maar je mag slechts drie woorden gebruiken.
Denk tien minuten na, schrijf er vijftig op en hou er drie over die het meest bij jou passen.
Wij raden dan waarom.
En jijzelf ouderling?
Ikzelf ga erover nadenken. Je hoort nog van mij, Jozef. Ik probeer een brave ouderling te zijn.

 

alphabet_0.jpg

00:16 Gepost door indestilte

16-08-16

BRIEVEN AAN CECILIA: DE KINDER- EN SCHOOLJAREN VAN JEZUS

Caspar_Goodrich_-_John_Singer_Sargent.jpg

 

Lieve Cecilia,

Het onontkoombare van een verjaardag tast het feestelijk gehalte van zo'n dag niet aan. Integendeel. Het streepje extra op de spreekwoordelijke kerfstok mag dan ook al een aanzienlijke rij voorafgaan, toch verwijst het weer naar de eens nog maagdelijke toestand ervan, de streepjesloze, toen jij met luide stem je verschijnen op deze wereldbol aankondigde en het vervolgens 365 dagen zou duren voor het eerste streepje verscheen.
Ik weet het, wij ergeren ons aan het aantal dat steeds toeneemt en waarvan de toename ons meer dan lief zichtbaar wordt.

Troostenden onder ons verwijzen naar de opgedane wijsheid, hebben het over de niet lijfelijk gerelateerde jeugdigheid en de opluchting van het niet meer moeten terwijl ze over het  'mogen' wijselijk zwijgen.

In zijn boeken 'De kinderjaren van Jezus' en 'De schooldagen van Jezus ' van nobelprijswinnaar J.M. Coetzee gaat het ook voortdurend over 'getallen'.

Om de verbinding met onze 'vorige' levens te maken, vorige levens die we als volwassenen helemaal vergeten zijn, is er volgens een van de personages uit het boek, een mogelijkheid om via transcendentale woorden waarvan uno, duo, tres (het verhaal speelt zich in Spanje af) de voornaamste zijn, de verbinding te maken met de grote onderliggende beweging van het universum of, zoals wij het liever noemen, de dans van het universum. Om de getallen te laten neerdalen  van waar ze verblijven, om te zorgen dat ze zich manifesteren in ons midden, ze gestalte te geven, verlaten we ons op de dans. (82)

cms_retina.full_cover.jpg


Coetzee is een meesterlijke verteller. Zijn hoofdpersonages, een man, Simon, en een jongen, David die op het einde van de schooldagen zeven wordt, hebben geen verleden meer. Ze hebben elkaar op een boot ontmoet. Een boot op weg naar een ander leven. De man treedt op als verteller. Het kind dat niet het zijne is zal hij bij gebrek aan ouders begeleiden, ervoor zorgen dat het een moeder krijgt en ervoor verantwoordelijk blijven zo lang dat nodig blijkt.
Het feit dat je geen 'vorig' leven moet meezeulen maakt het schijnbaar makkelijk om het nieuwe leven vorm te geven al botst de 'bezorgdheid' van de oudere voortdurend met de nog magische wereld van de jongen die zich niet makkelijk neerlegt bij wat zou horen of niet van tel zou zijn.

Recensenten putten zich uit om analogieën met bestaande bijbelfiguren en gebeurtenissen bloot te leggen maar wat mij zo aantrok in beide boeken was net de onafhankelijkheid, het wegkomen met allerlei theorieën omdat ze door een meester-verteller worden gebracht, en ja hij is al 75. Zijn verhaal stoelt op dezelfde onzekere emoties die ons bevangen als we het over essenties hebben en we dan uiteraard bij het sacrale en het magische belanden. Het  einde van het tweede boek overigens, ik wil je de inhoud niet verklappen, is nog het meest hilarische en zou je het als lezer nooit kunnen indenken bij het begin van beide boeken. En bij leven en Coetzee's welzijn kan een derde boek niet uitblijven.

Natuurlijk herken ik de uitgangspunten: zouden we niet beter de kinderen getallen laten dansen in plaats van hen te vroeg op te zadelen met de utiliteit ervan. Als ik zie hoe zelfs in de kleuterscholen testen en 'oefeningen voor later' het halen op de magie van het verhaal en de beweging dan begrijp ik best dat het resultaat van dat 'beste' onderwijs van Europa menselijk gezien niet veel vreugde en vrede heeft bijgebracht.

'Alsof de aarde haar neerwaartse kracht heeft verloren lijkt de jongen al zijn lichaamsgewicht af te werpen, zuiver licht te worden.  De logica van de dans ontgaat hem volledig, maar hij weet dat wat zich voor hem afspeelt buitengewoon is; en uit die stilte die neerdaalt in de aula maakt hij op dat de mensen uit Estrella het ook buitengewoon vinden.
De getallen zijn integraal en geslachtsloos, zei Anna Magdalena; hun manieren van liefhebben en zich vereningen gaan ons begrip te boven.  Daarom kunnen ze alleen door de geslachtsloze wezens omlaag worden geroepen.  Nou, het wezen dat voor hen danst is kind noch man, jongen noch meisje; hij zou zelfs zeggen lichaam noch geest.  Met zijn ogen dicht, zijn mond open, in vervoering, zweeft David met zoveel vloeiende gratie door de passen dat de tijd stil blijft staan. Te geboeid om zelfs maar te ademen fluistert hij, Simon, bij zichzelf: denk hieraan! Als je in de toekomst ooit in de verleiding komt aan hem te twijfelen, denk hier dan aan!
(297)

Terwijl ik de tekst overschreef bekroop mij toch lichtelijk weer het gevoel van 'la pureté dangereuse', de eeuwige Rousseau die zijn kop opsteekt, zeker in deze tijden van twijfel en onzekerheid.  De zuivere geesten horen in mijn wereld thuis bij waspoeders en ontsmettingsmiddelen.  Ik heb het voor onze onzuiverheid, onze tweespalt, en daar staat geen leeftijd op, wel groeiende zelfkennis en de daarmee verbonden verantwoordelijkheid.
Onafgezien daarvan geloof ik wel in onze overgave, ons benaderen van het mysterieuze en het sacrale in onszelf en de anderen.

Mijn briefje voor je verjaardag, lieve Cecilia zetten we persoonlijk verder als je weer in het land bent en de herfst de schoonheid van het verdwijnen tentoonspreidt, noodzakelijk voor de volgende  lente. De boeken liggen hier voor jou klaar.

(De kinderjaren van Jezus en de schooldagen van Jezus zijn uitgegeven bij Cossee in A'dam. De schooldagen was de eerste vertaling van het werk. )

472660425.jpg

13:07 Gepost door indestilte

07-08-16

A POSTCARD FROM RIO-JOSEPH BRODSKY-

olympic-flag-christ-the-redeemer-rio-de-janeiro-Reuters-640x480.jpg

 

A POSTCARD FROM RIO

for Hans Christoph Bush

 

Come to Rio, oh come to Rio,

grow a beard and change your bio.

Here the rich get richer, the poor get poorer,

here each old man is a Sturmbannführer.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

there is no other city with such a brio.

There are phones made by Simens, there even Jews

drive around like crazy in VW’s.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

here Urania rules, and no trace of Clio.

Buildings ape Corbusier, a beehive-cum-waffle;

but this time you won’t blame it on the Luftwaffe.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

here the junta indulges in onomatopoeia

on the subject of freedom, while birds in flight

use of course both wings, but both wings are right.

 

Come to Rio, oh come to Rio,

Here every bird sings “O sole mio”

So do fish wen they’re caught, so our northern geese

do in winter here, in Portuguese.

 

Come to Rio, oh come to Rio.

If you come in duo, you will leave as trio.

If you come alone, you will leave with zero

in your thoughts as worthy as a cruzeiro.

 

JOSEPH BRODSKY

930_g.jpg

Joseph Brodsky: „Der sterbliche Dichter. Über Literatur, Liebschaften und Langeweile“. Essays. Aus dem Amerikanischen von Sylvia List. Fischer Taschenbuch, Frankfurt am Main 2000. 320 S., br., 12,90 €.

 

Wil ik me even in jouw gezelschap veiliger voelen, goede Joseph
want de wereld raast
o sole mio
roept in de Filipijnen een gekozen president die moordend orde denkt te scheppen
o sole mio
roept in Iran de beul die net zo’n twintig jongens en een atoomgeleerde heeft opgehangen,
allemaal terroristen weet je wel en hou je mond want we vechten toch samen tegen IS,
o sole mio
roepen de militairen in Thailand, kijk burgers wie voor rust en orde is
neemt best de (onze) nieuwe grondwet au sérieux
o sole mio
zingen de rechters die hun zittingszaaltje schilderen
terwijl de moeders hun jongens naar de hel mogen sturen,
sorry, een procedurefoutje weet je wel
o sole mio

en deze nacht hebben een drietal jeugdigen volgens de buren
de bloemen van onze vensterbanken op straat gegooid

ze waren nochthans prachtig wit en hielden hun mond,

de bloemen.

des_temps_compos_s_.jpg

 

16:49 Gepost door indestilte

03-07-16

YVES BONNEFOY VOOR ALTIJD 93

4962337_6_8c45_france-paris-2001-portrait-d-yves-bonnefoy_325403f1a021021c234ae4a4e2a0bb2b.jpg

Sur un éros de bronze

 

Tu vieillissais dans les plis
De la grisaille divine.
Qui est venu, d' une lampe.
Empourprer ton horizon nu ?

L'enfant sans hâte ni bruit
T'a découvert une route. —
Ce n'est pas que l'antique nuit
En toi ne s'angoisse plus.

Le même enfant volant bas
Dans la ténèbre des voûtes
A saisi ce cœur et l'emporte
Dans le feuillage inconnu.

 

a285a77db5f2a52ee6c4c67f85e3700d.jpg

01:24 Gepost door indestilte

02-07-16

GEOFFREY HILL 84 VOOR ALTIJD

geoffreyhill_2762675b.jpg

 

 

 Ovid in the Third Reich

non peccat, quaecumque potest peccasse negare,
solaque famosam culpa professa facit.

Amores, III, xiv

I love my work and my children. God   
Is distant, difficult. Things happen.   
Too near the ancient troughs of blood   
Innocence is no earthly weapon.
 
I have learned one thing: not to look down
So much upon the damned. They, in their sphere,   
Harmonize strangely with the divine
Love. I, in mine, celebrate the love-choir.
 
Geoffrey Hill, “Ovid in the Third Reich” from New and Collected Poems, 1952-1992. Copyright © 1994 by Geoffrey Hill. Used with the permission of Houghton Mifflin Company. All rights reserved.
 

100 views of the drowning world_d.jpg

10:55 Gepost door indestilte

17-06-16

NARCISSUS

800px-Narcissus-Caravaggio_(1594-96)_edited.jpg

Ach, zei Narcissus,
het feit dat ik geen minnaars wil
ligt aan de lat die ik hoog leg,
het zou immers storm lopen
mocht ik al degenen die mijn schoonheid
hongerig maken hier vermelden
terwijl ik meer verlang,
diepte bijvoorbeeld, aandacht voor mijn zielenleed.

Wie zou met mijn gestalte niet mensenschuw worden,
Weten dat mijn aanblik jongens en meisjes laat verbleken,
dat ik schoonheid met een hoofdletter vertegenwoordig
en ik de onschuld dronk met melk uit de moederborst.

Zij was een nimf, mama Leriope, en vader heerste
als een god over elke rivier en was in elke haven thuis.
Waarom mij mengen onder morrend volk,
mij meten met hun luid geschreeuw op elke zomerweide?

Ik heb het voor de groene stilte waarin dieren het leven
met woordeloze eenvoud vieren en bloemen zich geen
vragen stellen noch de loop der sterren iemand zorgen baart
terwijl ik op eenzame hoogte volkomenheid presenteer.

En ja, van goede huize was juffrouw Echo en lief dat wel,
maar soms helpt onverschilligheid beter dan een knikje
of een handtekening, maakt een rug duidelijker dan een glimlach
dat ik het hogere ben toegewijd, gehijg niet bij schoonheid hoort.

De hoofdrol in een tragedie of een uitstap naar onbetreden streken
beloofde zij, ze wilde zelfs mijn Attisch gratis corrigeren en liet
bij een gekende toondichter een moderne elegie componeren,
elke avond uitgevoerd door het puikje van een opera-huis.

carla van de puttelaar1998_1_20.jpg



Hooghartig was ik niet,maar bij zoveel zieligheid past kijken
naar een andere kant dan vanwaar zij nog slechts de laatste woorden
kon herhalen van elke menselijke zin en dit geluid het enige bleek
dat van haar overbleef, sindsdien ter nagedachtenis ‘echo’ genoemd.

De nimfenclub  nam het voor haar op en deed bij Afrodite haar verhaal.
Ik was de macho doof voor het gezucht van verliefde zielen.
Kan ik nu donder en bliksem verwachten of een aanstormende rivier,
Word ik weldra met een lans doorboord of krijg ik gif als nagerecht?


Integendeel, het laatste restje wolken verdampte snel en
ik begon te geloven dat deze ega van een stevige godensmid
mij net als Ares op het aambeeld van haar vurige liefde wilde:
al ben ik Ganymedes niet, ik ben een jongen die best van wanten weet.

Geen zuchtje wind, alleen het rimpelloze vijver-oppervlak,
een mooie plek, nog door geen mensenvoet betreden naar ik meen.
Laat me mijn lippen vochtig maken,een glans van  waterparels
verhevigt wellicht haar verlangen om mij intens en lang te kussen.

O…

Narcissus-and-Echo-960x463.jpg



En zie hoe hij zich verlangend buigt over de rimpelloze waterspiegel,
hoe hij, naar het listig plan van de godin, verliefd wordt op de jongen
in de diepte van het heldere water en hij bezeten door zijn eigen beeld
hem kussen wil, maar bij ’t rimpelen van de vijver hem niet vinden kan
en wacht tot hij weer zichtbaar is en dan opnieuw hem doet verdwijnen,
wel honderd, neen meer dan duizend maal  en elke dag opnieuw van
bij het eerste licht tot de sterren en de maan hem uitgeput verlossen.

Is liefde soms verwoestend, eigenwaan verscheurt de ziel, verbrandt
de laatste restjes hoop. De enge cirkels rond het eigen ik verlammen
vlug het hart en wie het overleeft wil dat anderen  oorzaak van dit
lijden zijn: wie alleen leegte kent, denkt dat iedereen uit leegte handelt.

Dictators allerhande en moederskinderen weten wat ik bedoel.
Blijf er ver vandaan.

 

the-beautiful-narcissus-honore-daumier.jpg

15:36 Gepost door indestilte

10-06-16

LETTERS

BrianDettmer-Book-Sculpting-4-498x747.jpg

 

Ook letters,
liefjes uit de molen
waar gedachtengraan gemalen wordt
liegen:

los van leven
tot vonissen
boute uitspraken
en vrolijke kreten
verbrijzeld
tot
wat wij woordeloos wisten en
nu in linnen zakken boekweit heet.

Uit de duizendknoop-familie
en gluten-vrij
zelfs in het kussen voor het slapeloze hoofd
boert hiervan de burgermaag
geheel naar voorschrift: veilig en gezond.

Letters
horen in de soep, meneer.

Avec-des-lettres-des-mots-a21175000.jpg

00:12 Gepost door indestilte

01-05-16

ZONDAGS MOMENT: LICHT

P5010014.jpg

 


Je dacht dat de zuiderse tengels van el niño de eerste maanden van het jaar hadden omgetoverd tot een intro naar het zoele van een magische lente waarin de dagen zich als mooie mensen zouden uitrekken in een overdaad aan vroeg groen en verse ontluikende bloemen. Eens echter februari zijn korte staart had ingetrokken draaide de aardse adem naar noord-oost en bleef daar tot op deze eerste mei geblokkeerd, strooide overvloedig licht op de ongeduldige seringen die zich nu in bevend paars gekleed  afvragen waarom de merels desondanks elke tuin met hun prachtig geroep blijven versieren.

 

P5010017.jpg
Maar kijk. De varens, mijn oude uitwaaierende gedachten, ontrollen zich. Ze weten dat er de volgende zondag stemmen in de tuinen zullen hangen, keuvelende geluiden van winterkinderen die hun verhalen vertellen waarin de woorden ‘eindelijk’, en ‘ge zoudt denken dat’ weerklinken waardoor de maandag minder grijnzend om de hoek van de nieuwe week komt kijken.

Onze engel-zonder-naam bekijkt het glimlachend. Hij is de tijd ontstegen, woont hier sinds jaren en zingt geluidloos over het licht dat zich steeds weer door de donkere tijden boort.
Echte engelen hebben een mysterieuze glimlach. Hij strekt zijn armpjes voor zich uit, en het lijkt alsof hij met een onzichtbare smartphone een selfie wil maken.

1.jpg


Maar dat is een vergissing.  Engelen hebben geen zelfbevestiging nodig. Hun aanwezigheid heeft een hoog tussen-hemel-en-aarde-gehalte. Hij meet de maat. Kijk maar. Hij meet onze maat maar verlangt niet dadelijk een hemels resultaat. Ook het ‘dicht-bij-de-grond’ is hem niet vreemd.  Zijn innerlijke voorraad licht weet dat de eenvoudige lieden die bij nacht in de velden lagen de eerste waren om de geboorte van een goddelijke kind te vernemen.

Ja, de nachten in de velden waar we wakker liggen van de schaapjes die maar niet op het droge willen inslapen. We hebben vaak samen in de nachten van ons kort bestaan naar de hemel geloerd waar alleen het lichtje van het internationaal ruimtestation voorbijtrekt.

P5010018b.jpg

 
Wat doet een schaapje op het droge, vraagt onze engel. Een echt schaap staat met zijn vier poten in het malse natte gras. Vang het licht in een mooie fles uit je antiek-winkel, kijk hoe het op zondag 1 mei 2016 overvloedig gratis en voor niets de koude dag vulde en nu, rond half vijf nog geen goesting heeft om achter de horizon weg te kruipen.
Voilà, onbekende lezer: hier is dat licht, een scheutje licht van wat er in het einderloze schuilt. Ja, einder-loos.
Vanwaar we komen en waarin we weer oplossen.
Hij blijft glimlachen, onze houten engel met de glazen-ogen.

3.jpg

 

 

16:37 Gepost door indestilte

28-04-16

VOORZICHTIGE OMSCHRIJVINGEN VAN EEN TRAGE AANWEZIGHEID (5)

 

the-art-science-company-valuations.jpg

 

De filoloog Giambattista Vico (1668-1744) werd voor meerdere filosofische karren gespannen, maar Cassirer zet hem als een der eersten voor een constructieve organisatie van de geesteswetenschappen.

‘Al bij hem vinden we het idee dat deze organisatie zich tegenover de logica van de wiskunde en de mathematische natuurwetenschap volstrekt zelfstandig zou moeten opstellen, en op eigen kenmerkende grondslagen moet berusten.’ (121)

Zowel de wetenschap waarin de ruimtelijke wereld , onderwerp van de geometrie, als de wereld van het lichaam, onderwerp van de fysica, berusten net als de geschiedenis op algemeen geldige principes die in het wezen van de menselijke geest hun grond vinden.
Zoals de geometrie niet alleen de wereld van de afmetingen beschouwt maar daaruit elementen construeert en voortbrengt, zo is dezelfde vooruitgang in de wereld van de geest niet alleen mogelijk maar zelfs noodzakelijk.

Je zou kunnen zeggen dat in de wereld van de geschiedenis er meer concrete realiteit en waarheid aanwezig is omdat de ordening van de mensenwereld vergeleken met de punten en lijnen meer realiteitswaarde heeft, dixit Cassirer al kan aan die stelling onmiddellijk getwijfeld worden zoals dat hoort in een goed filosofisch betoog.

ancient-hunter.png


Daarmee is de taak van de algemene logica van de geesteswetenschappen bepaald, gelijkwaardig aan die van de wiskunde en de natuurwetenschap.
In de filosofie zien we die stelling werkelijkheid worden na Kant, in de speculatieve systemen van Fichte, Schelling en Hegel.
Vooral Hegels fenomenologie en logica omvatten een sluitend en fundamenteel ontwerp van de concrete totaliteit van het geestelijk leven in de volheid van zijn vele verschijningsvormen.
Echter.
De inhoud van de hegeliaanse logica was onlosmakelijk verbonden met haar vorm, namelijk die van de dialectische methode.  Laat je deze vorm achterwege dan viel het geheel van de problemen, samengehouden door de eenheid van een metafysisch principe weer uiteen in een veelvoud aan afzonderlijke, louter methodologische vragen.
Want het was met name de methodologie van de geschiedeniswetenschap die zich van die van de wiskunde en de mathematische natuurwetenschap probeerde los te maken om een eigen plaats te veroveren. (122)
Je moest de logica van de geschiedeniswetenschap afbakenen door middel van de ‘idiografische’ methode ten opzichte van de ‘nomothetische’ methode van de natuurwetenschappen.

(idiografische:  idios= eigen, graphein= schrijven: studie van het gedrag dat het individu uniek maakt, tegenover nomos= wet: studie van groepen om algemene conclusies te trekken)
Het eerste moet je dus bij de alfawetenschappen gebruiken -geschiedenis en etnografie-, het tweede bij de bèta-wetenschappen om wetmatigheden te ontdekken)

2410087E00000578-2874373-All_of_the_images_are_painted_by_hand_but_are_inspired_by_micros-a-14_1418649699238.jpg


Cassirer noemt dit methodologisch onderscheid waardevol op zichzelf maar …het was een grove overschatting te geloven dat hiermee het eigenlijke fundament voor de opbouw van geestes- en cultuurwetenschappen zou zijn gevonden.
De reflectie op de vorm en de eigenheid van de historische kennis zegt namelijk op zich niets over de inhoud van deze kennis. (122)

Wil je die bepalen moet je vanuit die vorm van de historische kennis teruggaan naar de inhoud en het wezen van datgene  wat in de historische ontwikkeling optreedt.
(iedere geschiedenis heeft als concrete geschiedenis een bepaald subject: de geschiedenis van de staat, van het recht, de godsdienst, enz.)

52a5d15180eda.jpg


‘Deze constructies vallen echter niet geheel samen met de loutere uiterlijkheid van hun verschillende historische verschijningsvormen, maar openbaren in deze uiterlijkheid een innerlijk geestelijk principe.  De taal en de religie, de kunst en de mythe, bezitten elk een zelfstandige, van andere geestelijke vormen duidelijk onderscheiden structuur - ze zijn elk een eigen ‘modaliteit’ van het geestelijk begripsvermogen en de geestelijke vorming.’ (123)
De logica van de geschiedenis kan geen overzicht over het geheel van deze modaliteiten geven, over datgene wat het wezen van elk van hen uitmaakt en ze van het wezen van anderen onderscheidt.
‘Deze behoort namelijk, hoezeer zij zich ook onderscheidt van de logica van de mathematische natuurwetenschap, in principe nog steeds tot dezelfde dimensie van het denken.  Ze beweegt zich volstrekt binnen één enkele modaliteit, namelijk die van het kennen.’

Je komt daarmee steeds weer uit op de uitspraak van Descartes: de kennis op zich, de ‘humana sapientia’ is, ongeacht op hoeveel voorwerpen ze zich ook richt, toch altijd één en dezelfde en ontvangt van de verscheidenheid der dingen niet veel meer onderscheid dan het licht van de zon dat wordt weerkaatst door de verschillende objecten die het verlicht.

Nu kun je je afvragen of door die uitbreiding de logica niet haar vaststaande, traditionele begrip en eenduidige bepaling van dat begrip prijsgeeft.
Kan er op een andere manier dan in de overdrachtelijke zin, anders dan door middel van een metafoor, worden gesproken over een logica van de niet wetenschappelijke formaties?

Een dergelijke uitbreiding van het begrip logica, zegt Cassirer is niet alleen toegestaan maar het is de traditie zelf die meerdere zelfstandige aanzetten hiertoe biedt.
‘Zelfs de term ‘logica’ geeft aan dat reflectie op de vorm van het kennen van oorsprong nauw verweven is met de reflectie op de vorm van de taal.


En in onze tijd zal niemand nog het ideaal van de filosofische grammatica nieuw leven willen inblazen in die zin dat men de wetten van de taal simpelweg zou willen afleiden en deducren van die van het denken en concluderen.
Het idee van een ‘grammaire générale et raisonnée’ dat wetenschappers in de zeventiende en de achttiende eeuw steeds boeide lijkt nu door de historische en psychologische benadering  van de taal voorgoed voorbij te zijn. (124)

Maar dan komen er vragen.
‘Het lijkt lastiger een verband aan te wijzen tussen de logische en de eshetische wetmatigheden: want in de kunst verschijnt een structuur namelijk als een werkelijkheid sui generis, die alleen vanuit zijn eigen vormgevingsprincipe kan worden begrepen.

De rangorde? Wat denk je van de naam ‘gnoseologia inferior’, kenleer van de ‘lage vermogens van de ziel’? Een term uit de achttiende eeuw.
De logica van de verbeeldingskracht zal het tot in de 21ste eeuw moeten afleggen tegen de ‘lichtelijke’ overschatting van het geroemde geïsoleerde wetenschappelijk denken in onze schoolse opleidingen.
Een mythe? Laten we die vraag onbeantwoord en ons concentreren op de eigenheid waaruit de logica van de fantasie in het filosofische denken zijn intrede zou gedaan hebben. 

esp-street-stone-arte-antiguo-hipster-2.jpg

18:25 Gepost door indestilte

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende